HMK m. 193 uyarınca, tarafların belgeleri mahkemeye ibraz etme yükümlülüğü hangi ilkenin bir gereğidir? Bir taraf, elindeki belgeyi mahkemeye sunmaktan kaçınırsa, mahkeme bu durumdan diğer taraf lehine bir sonuç çıkarabilir mi?

Tarafların belgeleri mahkemeye ibraz etme yükümlülüğü, 'davanın aydınlatılması ödevi' (HMK m. 31) ve 'dürüst davranma ve doğruyu söyleme yükümlülüğü' (HMK m. 29) ilkelerinin bir gereğidir. HMK m. 193/2, bu yükümlülüğe uymamanın sonucunu düzenler. Mahkeme, belgeyi ibraz etmesi için tarafa kesin bir süre verir. Bu süre içinde taraf, haklı bir neden olmaksızın belgeyi ibraz etmezse, mahkeme, 'dosyadaki mevcut delillere göre' karar verir. Ayrıca, mahkeme, 'belgeyi ibraz etmemenin sonuçları' hakkında tarafı ihtar eder. Yargıtay içtihatlarına göre, bir tarafın elindeki belgeyi sunmaktan kaçınması halinde, mahkeme, bu davranıştan, belgeyi elinde bulunduran tarafın aleyhine, diğer tarafın ise lehine bir sonuç çıkarabilir; yani diğer tarafın o belgeyle ispatlamak istediği vakıasını doğru kabul edebilir. Bu, bir nevi 'ispat yükünün yer değiştirmesi' sonucunu doğuran fiili bir karinedir. (Kaynak: barandogan.av.tr/blog/mevzuat/hmk-madde-193-belgelerin-ibrazi-zorunlulugu.html)