Anayasa Mahkemesi'nin 1 Haziran 2023 tarihli kararıyla, Ceza Muhakemesi Kanunu'nun (CMK) 231. maddesinde düzenlenen Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması (HAGB) kurumunu iptal etmesinin temel gerekçeleri nelerdir? Özellikle istinaf kanun yoluna başvuru hakkı, müsadere işlemleri ve kötü muamele iddiaları açısından yapılan değerlendirmeleri açıklayınız.
Anayasa Mahkemesi, CMK md. 231'de düzenlenen HAGB kurumunu çeşitli gerekçelerle Anayasa'ya aykırı bularak iptal etmiştir. Temel gerekçeler şunlardır: 1. İstinaf Kanun Yoluna Başvuru Hakkından Feragat: Sanığın HAGB uygulanmasını yargılamanın başında kabul etmesi, hakkında mahkûmiyet kararı verilmesi durumunda bu karara karşı istinaf kanun yoluna başvurma hakkından peşinen feragat etmesi anlamına gelmektedir. AYM, mahkeme hükmü kurulmadan önceki bir aşamada açıklanan bu feragat iradesinin anayasal geçerlilik koşullarını sağlamadığını değerlendirmiştir. Bu durum, adil yargılanma hakkı güvencelerinin denetimini engelleyebilmektedir. 2. Müsadere İşlemlerindeki Belirsizlik: HAGB kararı verilmesi durumunda müsadere işlemlerinin hangi aşamada infaz edileceğine ilişkin açık bir kanun hükmü bulunmamaktadır. Bu belirsizlik, mülkiyet hakkına müsadere yoluyla yapılan sınırlamaya karşı istinaf başvuru imkanını askıya alarak ve HAGB ile birlikte müsadere kararının infazına yol açabilecek şekilde maliklere aşırı bir külfet yüklemektedir. 3. Kötü Muamele İddialarında Yetersiz Giderim: HAGB kararı ceza niteliğinde olmayıp kişiyi ceza tehdidi altında bırakır. Kötü muamele (işkence, eziyet) iddialarında HAGB uygulanması, sanığın infaz edilebilir bir ceza almaması sonucunu doğurur ve mağdurun muvafakati ya da manevi telafisi aranmadığından mağdur için yeterli ve etkili bir giderim sağlamaz. Özellikle failin kamu görevlisi olduğu durumlarda, bu tür ciddi fiillerin fiilen cezasız bırakılması, devletin faillere orantılı ceza verme ve mağdurlara uygun giderim sağlama yükümlülüğü ile bağdaşmaz. Bu nedenlerle AYM, HAGB kurumunun Anayasa'ya aykırı olduğuna ve iptaline karar vermiştir. İptal hükmünün 1 Ağustos 2024'te yürürlüğe girmesi kararlaştırılmıştır. (Kaynak: ayboga.av.tr/anayasa-mahkemesi-hukmun-aciklanmasinin-geri-birakilmasi-hagb-duzenlemesini-iptal-etti/, CMK md. 231)