Anayasa Mahkemesi'nin, Türk Medeni Kanunu'nun (TMK) 166. maddesinin son fıkrasında yer alan 'boşanma davasının reddinden sonra üç yıl geçmesine rağmen ortak hayatın yeniden kurulamaması halinde evlilik birliğinin temelinden sarsılmış sayılacağı ve boşanmaya karar verileceği' kuralını iptal etmesinin temel gerekçeleri nelerdir? Bu iptal kararında 'ölçülülük' ilkesi ve 'özel hayata ve aile hayatına saygı gösterilmesini isteme hakkı' nasıl bir rol oynamıştır?
Anayasa Mahkemesi, TMK md. 166 son fıkrasında düzenlenen, reddedilen boşanma davasından sonra ortak hayatın yeniden kurulamaması halinde boşanmaya karar verilebilmesi için 'üç yıl geçmesi' şartını içeren kuralı, ölçülülük ilkesine aykırı bularak iptal etmiştir. Temel gerekçeler şunlardır: 1. Makul Olmayan Süre ve Aşırı Külfet: Kural, boşanma kararı verilebilmesi için önce bir boşanma davasının reddedilmiş olması, bu ret kararının kesinleşmesi ve ardından üç yıl geçmesi şartlarını aramaktadır. Yazılı yargılama usulü, kanun yolları süreleri ve eklenen üç yıllık bekleme süresi bir bütün olarak değerlendirildiğinde, ortak hayatın yeniden kurulamadığı hallerde ilgililerin boşanma kararı elde etmelerinin makul olmayan bir süre boyunca engellendiği ve bu durumun katlanılamaz bir külfet yüklediği sonucuna varılmıştır. 2. Ölçülülük İlkesinin İhlali: Kuralın amacı aileyi korumak olsa da, ortak hayata yeniden dönmek istemeyen ilgilileri aşırı uzun süreler boyunca evlilik birliğini devam ettirmeye zorlaması, özel hayata ve aile hayatına saygı gösterilmesini isteme hakkı ile aile kurumunu koruma amacı arasında makul bir denge kuramamaktadır. Bu durum, ölçülülük ilkesinin orantılılık alt ilkesi yönünden ihlaline yol açmaktadır. Anayasa Mahkemesi, kanun koyucunun boşanmaya ilişkin usul ve esasları düzenleme takdir yetkisi olduğunu kabul etmekle birlikte, bu düzenlemelerin kişilerin temel haklarını orantısız bir şekilde kısıtlamaması gerektiğini vurgulamıştır. İptal kararı, fiilen bitmiş evliliklerin hukuken sona erdirilmesini aşırı derecede zorlaştıran bu süreyi Anayasa'ya aykırı bulmuştur. (Kaynak: www.zulkufarslan.av.tr/ortak-hayatin-kurulamamasi-aym/, TMK md. 166)