Menfi tespit davası nedir ve bu davanın açılabilmesi için aranan temel şart olan 'hukuki yarar' HMK bağlamında nasıl değerlendirilmelidir?

Menfi tespit davası, davalının var olduğunu iddia ettiği bir hakkın ya da hukuki ilişkinin mevcut olmadığının, var olmadığının tespiti için açılan bir dava türüdür. Özellikle, gerçekte var olmayan bir borç ya da geçerliliği bulunmayan bir hukuki ilişki sebebiyle icra takibine maruz kalması muhtemel olan veya icra takibine maruz kalan bir kimsenin, gerçekte borçlu olmadığının ispat edilmesi için açılır. Menfi tespit davalarının açılabilmesi için temel şartlardan biri davacının 'hukuki yarar'ının bulunmasıdır. 6100 sayılı HMK'nın 114/1-h maddesi, davacının dava açmakta hukuki yararının bulunmasını bir dava şartı olarak düzenlemiştir. Hukuki yararın varlığı, mahkemeye başvurulmasında hali hazırda korunmaya değer bir yararın bulunması gerektiği düşüncesine dayanır. Menfi tespit davası açısından hukuki yarar, davacının bir borçla tehdit edilmesi, hakkında icra takibi başlatılması veya başlatılma ihtimalinin bulunması gibi durumlarda söz konusu olur. Kişinin borçlu olmadığının tespitinde güncel ve korunmaya değer bir menfaatinin olması gerekir. İlgili Kanun Maddeleri: HMK m.114/1-h, İİK m.72. Açıklama: Hukuki yarar, soyut bir tehlike veya merak giderme amacıyla dava açılmasını engeller. Davacının hakkının veya hukuki durumunun ciddi ve güncel bir tehdit altında olması veya belirsizlik nedeniyle korunmaya muhtaç olması gerekir.