2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu'nun 3. maddesi uyarınca kamulaştırma yapabilme şartlarını (kamu hizmeti/teşebbüsünün yürütülmesi, bedelin ödenmesi), ödeme şekillerini (nakden ve peşin, eşit taksitler) ve 'irtifak hakkı kurulması' (Madde 4) kavramını, tam mülkiyet kamulaştırmasından farklılığını vurgulayarak detaylandırınız. Özellikle, maliklerin mülkiyet hakkının kullanımının engellenmemesi ve can/mal güvenliği önlemlerinin bu süreçteki önemini analiz ediniz.
2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu'nun 3. maddesine göre, idareler kanunlarla ve Cumhurbaşkanlığı kararnameleriyle yapmak yükümlülüğünde bulundukları kamu hizmetlerinin veya teşebbüslerinin yürütülmesi için gerekli olan taşınmaz malları, kaynakları ve irtifak haklarını kamulaştırabilirler. **Bedelin Ödenmesi:** Bedellerini nakden ve peşin olarak veya belirli hallerde (büyük enerji/sulama/iskan projeleri, yeni orman yetiştirme, kıyı koruma, turizm) eşit taksitlerle ödemek suretiyle kamulaştırma yapabilirler. Peşin ödeme miktarı o yıl Genel Bütçe Kanununda gösterilen miktardan az olamaz ve kamulaştırma bedelinin altıda birinden az olamaz. Bu miktarın üstündeki bedeller en fazla beş yıl içinde faiziyle ödenmek üzere taksitlendirilir. Doğrudan işleten küçük çiftçiye ait toprağın bedeli her halde peşin ödenir. Yeterli ödenek temin edilmeden kamulaştırma işlemlerine başlanılamaz. **İrtifak Hakkı Kurulması (Madde 4):** Taşınmaz malın mülkiyetinin kamulaştırılması yerine, amaç için yeterli olduğu takdirde taşınmaz malın belirli kesimi, yüksekliği, derinliği veya kaynak üzerinde kamulaştırma yoluyla irtifak hakkı kurulabilir. Bu, tam mülkiyetin devri yerine, sadece belirli bir kullanım hakkının elde edilmesini sağlar. **Kritik Koşullar:** Maliklerinin mülkiyet hakkının kullanılmasının engellenmemesi, can ve mal güvenliği bakımından gerekli önlemlerin alınması kaydıyla, kamu yararına dayalı olarak taşınmazların üstünde teleferik/benzeri ulaşım hatları, köprüler, altında metro/tünel yapılabilir. Taşınmazların mülkiyet hakkının kullanımının engellenmemesi halinde, herhangi bir kamulaştırma yapılmaz ve yapılan yatırım nedeniyle maliklerden değer artış bedeli alınamaz. Bu, mülkiyet hakkının korunması ile kamu yararı dengesini gözetir. (Kaynak: www.zulkufarslan.av.tr/kamulastirma-yapilmadan-irtifak-hakki/)