Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (HMK) 185. maddesinde düzenlenen 'Toplu Mahkemelerde Tahkikatın Sona Ermesi' usulünü, tahkikatı yapmakla görevlendirilen hakimin rolü, toplu mahkemenin delil toplama ve değerlendirme yetkisi (tanık/bilirkişi dinleme, delil getirtme) ve tahkikatın bitiminin tefhimi aşamaları açısından detaylandırınız. Özellikle tarafların 'davanın tümü hakkında açıklama yapma hakkı'nın önemini vurgulayınız.

HMK 185, toplu mahkemelerde tahkikatın sona erme usulünü düzenler. Tahkikatı yapmakla görevlendirilen hakim, tahkikatın tamamlandığına kanaat getirirse, tarafların davanın tümü hakkında açıklama yapabilmeleri için dosyayı mahkeme başkanına verir. **Toplu Mahkemenin Yetkisi:** Toplu mahkeme, gerçeğin ortaya çıkması için gerekli görürse, tahkikat hakimi tarafından dinlenen tanıkları ve bilirkişiyi tekrar çağırıp dinleyebilir. Ayrıca, davanın maddi vakıaları hakkında gösterilen ancak mahkemeye verilememiş veya getirtilmemiş olan delillerin verilmesini veya getirtilmesini de kararlaştırabilir. Eksik gördüğü tahkikatı kendisi tamamlayabileceği gibi, hakimlerden birine de verebilir. **Tarafların Açıklama Hakkı:** Hukuki dinlenilme hakkı kapsamında, tahkikatın bitiminden önce taraflara, toplanan deliller ve iddia/savunmalar hakkında açıklama yapma fırsatı verilmesi esastır. Yargıtay 4. Hukuk Dairesi'nin 2016/6533 K. sayılı kararı, tahkikat aşaması tamamlanmadan, davacı vekiline açıklamalı davetiye tebliğ edilmeden ve taraflara tahkikatın tümü hakkında açıklama yapma hakkı tanınmaksızın karar verilmesini hukuka aykırı bulmuş ve bozma nedeni saymıştır. Bu durum, tahkikatın bitiminde 'hukuki dinlenilme hakkı'nın sağlanmasının önemini vurgular. Toplu mahkeme, tarafların açıklamalarından sonra, tahkikatı gerektiren bir husus kalmadığını görürse, tahkikatın bittiğini tefhim eder. (Kaynak: barandogan.av.tr/blog/mevzuat/hmk-madde-185-toplu-mahkemelerde-tahkikatin-sona-ermesi.html)