Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'ne (AİHM) bireysel başvuru hakkını, AİHS ve ek protokollerde güvence altına alınan hakların ihlali bağlamında açıklayınız. Başvuru şartlarını (iç hukuk yollarının tüketilmesi, süreler), başvuru usulünü (form doldurma, dil) ve başvuran kişilerin kapsamını (gerçek kişiler, tüzel kişiler, vatansızlar, mirasçılar) detaylandırınız. AİHM'nin inceleme aşamalarını ve verebileceği kararları değerlendiriniz.
AİHM'ye bireysel başvuru, AİHS'ne üye devletlerden birinin, sözleşmede veya ek protokollerde tanınmış hakları bir kişiye karşı ihlal etmesi durumunda bu kişinin yapabileceği bir yoldur. Türkiye, 18 Mayıs 1954'te AİHS'ni onaylamış ve 28 Ocak 1987'de bireysel başvuru hakkını tanımıştır. **Başvuru Şartları:** 1) AİHS ve ek protokollerde tanımlanmış hakların ihlal edilmesi. 2) İç hukuk yollarının tüketilmesi esastır; ihlalin giderilmemesi halinde, iç hukuk yollarının tüketildiği tarihten itibaren 6 ay içinde başvuru yapılmalıdır. İç hukuk yolu yoksa veya ihlali gideremeyecekse doğrudan AİHM'ye 6 ay içinde başvurulabilir. **Başvuru Usulü:** Fransa'nın Strasbourg şehrindeki mahkemeye, mahkeme tarafından hazırlanmış form doldurularak yapılır. Yargılamanın dili İngilizce ve Fransızca olsa da üye devletlerin kendi dillerinde başvuru formu doldurulabilir. Formun eksiksiz ve doğru doldurulması önemlidir. **Başvuran Kişiler:** Gerçek kişiler, vatansızlar, tüzel kişiler (dernek, sendika, şirket vb.), hatta tüzel kişiliği olmayan topluluklar dahi başvurabilir. AİHM'ye şikayet edilen devletin vatandaşı olma şartı yoktur. Dava sonuçlanmadan ölen kişinin mirasçıları davaya devam edebilir; ancak başvuruda bulunamadan ölen kişi için kural olarak başvurulamaz, mirasçıları ihlal yüzünden zarar görmüşse başvurabilir. Başvuru ücreti yoktur, sadece evrak posta giderleri başvurucuya aittir. **İnceleme Aşamaları ve Kararlar:** AİHM başvuruyu kabul edilebilirlik ve esas incelemesi olarak iki aşamada inceler. İhlale ilişkin kararını verdikten sonra mahkeme, hak ihlali tespiti veya hakkaniyete uygun giderim kararı verebilir. (Kaynak: avmehmetgenc.com/blog/avrupa-insan-haklari-mahkemesi-bireysel-basvuru/50)