İdare Mahkemelerinin baktığı 'iptal davaları' ile 'tam yargı davaları' arasındaki temel farklar nelerdir? (İYUK Madde 2)

İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun (İYUK) 2. maddesinde tanımlanan iptal davaları ile tam yargı davaları arasındaki temel farklar şunlardır: 1. Davanın Konusu ve Amacı: * İptal Davaları: İdari işlemlerin (örneğin bir atama kararı, disiplin cezası, imar planı) yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri için açılan davalardır. Amacı, hukuka aykırı idari işlemi ortadan kaldırarak hukuk düzenini yeniden tesis etmektir. Sonuçları genellikle objektif niteliktedir ve işlem geçmişe etkili olarak ortadan kalkar. * Tam Yargı Davaları: İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan ihlal edilenler (muhtel olanlar) tarafından açılan davalardır. Amacı, idarenin eylem veya işlemi nedeniyle uğranılan zararın (maddi veya manevi) tazmin edilmesidir. Yani, bir hakkın yerine getirilmesi, bir alacağın ödenmesi veya bir zararın giderilmesi talep edilir. Sonuçları subjektif niteliktedir ve genellikle geleceğe etkilidir. 2. Dava Açma Koşulları: * İptal Davaları: Davacının, iptalini istediği idari işlemle meşru, kişisel ve güncel bir menfaat ilişkisinin bulunması (menfaat ihlali) yeterlidir. * Tam Yargı Davaları: Davacının, idari eylem veya işlem nedeniyle bir hakkının doğrudan ihlal edilmiş olması (hak ihlali) gerekir. Genellikle bir zarar söz konusudur. 3. Sonuçları: * İptal Davaları: Mahkeme davayı kabul ederse, hukuka aykırı idari işlem iptal edilir. İptal kararı, işlemi yapıldığı andan itibaren ortadan kaldırır (geçmişe etkilidir) ve kural olarak herkes için sonuç doğurur (erga omnes etki). * Tam Yargı Davaları: Mahkeme davayı kabul ederse, idareyi bir şeyi yapmaya, bir miktar parayı ödemeye veya eski hali iadeye mahkum edebilir. Karar genellikle sadece davanın tarafları için sonuç doğurur. 4. Birlikte Açılma: İptal ve tam yargı davaları birlikte açılabileceği gibi, iptal davası sonuçlandıktan sonra da tam yargı davası açılabilir (İYUK m.12). İdari sözleşmelerden doğan uyuşmazlıklar da genellikle tam yargı davası niteliğindedir. Özetle, iptal davası idari işlemin hukukiliğini denetleyip işlemi ortadan kaldırmayı hedeflerken, tam yargı davası idarenin eylem ve işlemlerinden doğan zararların tazminini veya bir hakkın yerine getirilmesini amaçlar.