Evlilik sözleşmesi (mal rejimi sözleşmesi) nedir ve Türk Medeni Kanunu'nda (TMK) nasıl düzenlenmiştir? Bu sözleşmenin geçerlilik şartları, tarafları ve kapsamı nelerdir? Eşlerin mal rejimi seçme özgürlüğü ve sözleşme yapılmaması durumunda uygulanacak yasal mal rejimi hakkında bilgi veriniz.
Evlilik sözleşmesi, halk arasında bu isimle anılsa da, Türk Medeni Kanunu'nda (TMK) düzenlenen resmi ismiyle 'mal rejimi sözleşmesi'dir. Evlenme bağıyla birbirine bağlı kadın ve erkeğin, evli iken veya evlenmeden önce, evlilik birliği süresince veya gelecekte evliliklerinin sona ermesi halinde evlilik birliğine konu mallarının nasıl pay edileceğine dair yaptıkları bir sözleşmedir. **TMK'daki Düzenleme ve Türleri:** TMK m. 202 vd.nda eşler arasındaki mal rejimleri düzenlenmiştir. Türk Hukukunda yasal mal rejimi olarak 'edinilmiş mallara katılma rejimi' benimsenmiştir (TMK m. 202/1). Bunun yanı sıra, eşlerin sözleşmeyle seçebileceği 'seçimlik mal rejimleri' de bulunmaktadır: mal ayrılığı rejimi, paylaşmalı mal ayrılığı rejimi ve mal ortaklığı rejimi. Eşler bu dört mal rejiminden birine yasal olarak tabi olmak zorundadır. **Sözleşmenin Geçerlilik Şartları (TMK m. 205):** Mal rejimi sözleşmesi, özel şekil şartlarına tabidir: 1. **Noter Huzurunda Yapılma**: Sözleşme, Noter'de 'düzenleme şeklinde' yapılabilir veya hazırlanan sözleşme Noterde 'onaylatılmak' suretiyle de yapılabilir. Kanunda bu şekilde düzenlenmiş olup, Noterler tarafından belirli bir şekilde düzenlendiği görülmektedir. Bu şekil şartına uyulmaması durumunda sözleşme kesin hükümsüzdür. 2. **Evlenme Başvurusu Esnasında Bildirim**: Evlenme başvurusu esnasında hangi mal rejiminin seçildiğine ilişkin resmî memura (evlendirme memuru) yazılı bildirimde bulunmakla da mal rejimine dair düzenleme yapılabilir. Ancak bu bildirim, yalnızca seçimlik mal rejimlerinden birine yönelik olabilir ve taraflar söz konusu bildirimle seçtikleri seçimlik mal rejimlerinde veya edinilmiş mallara katılma rejiminde kanundaki düzenlemelerden ayrılan bir düzenleme yapamazlar. Resmi şekil zorunluluğu, eşlerin yaptıkları mal rejimi sözleşmesini değiştirmeleri ve ortadan kaldırmaları için de geçerlidir. Eşler anlaşarak diledikleri zaman aralarındaki mal rejimi sözleşmesini sona erdirebilir. **Sözleşmenin Tarafları:** Sözleşmenin tarafları evli kadın ve erkektir. Ancak evlenmeden önce de nişanlılar bu sözleşmeyi yapabilirler. Sözleşme yapabilmek için kadın ve erkeğin ayırt etme gücüne sahip olmaları ve kanunen sözleşmenin tarafı olmaya ehil olmaları gerekir. **Eşlerin Mal Rejimi Seçme Özgürlüğü ve Sözleşme Yapılmaması Durumu:** Eşler, mal rejimi sözleşmesi yapmama özgürlüğüne sahiptirler. Ancak Kanun, bu şekilde davrananlar bakımından (yani hiçbir seçim yapmamaları durumunda) TMK m. 202/1 uyarınca yasal mal rejimi olan 'edinilmiş mallara katılma rejimi'nin uygulanmasını benimsemiştir. Bu rejimde evlenmeden sonra edinilen mallar bakımından eşit oranda pay söz konusudur. Eşler mal rejimlerini seçme yönünde serbest bırakılmış ve seçim hakkı kapsamında hangi rejimleri seçebilecekleri kanunda düzenlenmiştir. Eşler bu rejimlerden karma bir rejim de oluşturamazlar. Mal rejimi sözleşmeleri şarta bağlanabileceği gibi belirli bir süreyle sınırlı olarak da yapılabilir. Süre kararlaştırılmış olması durumunda kararlaştırılan süre boyunca eşler belirledikleri mal rejimine tabi olurlar. Sürenin sonunda seçilecek mal rejimi belirlenmemişse eşler arasında yasal mal rejimi olan edinilmiş mallara katılma rejimi uygulanır. **Evlilik Sözleşmesinin Kapsamı ve İçeriği:** Evlilik sözleşmesi ile evlenen ya da evli olan kadın ve erkek; evliliğe ilişkin malların yönetimi, kişisel malların kanunda belirlenen hukuki durumuna aykırı olmamak üzere evliliğe bağlı olarak tabi olacağı sistem, boşanma halinde evliliğe konu malların hukuki durumu gibi bir dizi konuyu düzenleyebilir. Sözleşme hükümleri kanunda düzenlenen emredici normlara aykırı hükümler içeremez. Örneğin, edinilmiş malların kapsamının daraltılması, artık değere katılmada farklı bir esasın belirlenmesi veya aile konutu ve ev eşyası hakkında düzenleme yapılması mümkündür. Ayrıca, mal rejiminin sona erdiği tarihten itibaren yapılacak sözleşmeler, anlaşmalı boşanma halinde yapılan protokolde de yer alabilir. Bu protokol, boşanmanın fer'i sonuçları olan maddi ve manevi tazminat ile yoksulluk nafakasına ilişkin hususları kapsıyorsa TMK m. 184/1-5 uyarınca hâkim tarafından onaylanması gerekir.