Askerlik nedeniyle işten ayrılan işçinin İş Kanunu ve ilgili mevzuat uyarınca sahip olduğu haklar nelerdir? Özellikle 'ihbar süresi', 'kıdem tazminatı' ve 'işsizlik maaşı' alma durumlarını, 'bedelli askerlik' yapan işçiler açısından da değerlendirerek açıklayınız. Ayrıca 'sülüs (sevk) belgesi'nin önemi nedir?
Askerlik nedeniyle işten ayrılma, 4857 sayılı İş Kanunu ve 1475 sayılı İş Kanunu'nun (kıdem tazminatına ilişkin 14. maddesi halen yürürlükte) hükümleri uyarınca özel olarak düzenlenmiş ve işçiye birtakım haklar tanımıştır. **Askerlik Nedeniyle İşten Ayrılan İşçinin Hakları:** 1. **İhbar Süresi Gözetmeksizin İş Akdini Sonlandırma Hakkı**: İşçi, askerlik nedeni ile işten ayrıldığını belgeleyip (askerlik sevk belgesi) fesih ihbarında bulunabilecektir. Bu durumda, İş Kanunu'nun 17. maddesindeki bildirim önellerine (ihbar süresi) uymak zorunda değildir. 2. **Kıdem Tazminatı Hakkı**: 1475 sayılı İş Kanunu'nun 14. maddesi uyarınca, hizmet akdinin muvazzaf askerlik hizmeti dolayısıyla feshedilmesi halinde işçiye kıdem tazminatı ödenir. Kıdem tazminatına hak kazanabilmesi için işçinin iş yerinde en az 1 yıl çalışması gerekmektedir. 3. **İhbar Tazminatı Hakkı**: İş Kanunu hükümlerine göre askerlik nedeni ile işten ayrılan işçi, kıdem tazminatına hak kazanabilmekle birlikte, işverenin feshi söz konusu olmadığı için ihbar tazminatına hak kazanamaz. 4. **İşe İade Hakkı**: 4857 sayılı İş Kanunu'nun 31. maddesi uyarınca, herhangi bir askeri ve kanuni ödev dolayısıyla işinden ayrılan işçiler, bu ödevin sona ermesinden başlayarak iki ay içinde işe girmek istedikleri takdirde işveren bunları eski işleri veya benzeri işlerde boş yer varsa derhal, yoksa boşalacak ilk işe başka isteklilere tercih ederek, o andaki şartlarla işe almak zorundadır. İşveren bu yükümlülüğü yerine getirmezse, işe alınma isteğinde bulunan eski işçiye üç aylık ücret tutarında tazminat öder. 5. **İşsizlik Maaşı Hakkı**: Askerlik nedeniyle işten ayrılan işçi, İşsizlik Sigortası Kanunu'nda belirtilen diğer koşulları sağlamakla birlikte (örneğin yeterli prim günü), işsizlik maaşı alabilir. İşçinin işten çıkış kodunun 'Askerlik' (12) olarak girilmiş olması ve sigorta çıkış tarihi ile askerliğe sevk tarihi arasındaki sürenin 90 günü geçmemiş olması gerekmektedir (bedelli askerlik yapanlar için süre sınırı aranmaz). Kural olarak, askere gitmeden önce veya askerlik sırasında işsizlik maaşı ödenmez; işçi, terhis tarihinden itibaren 30 günlük süre içinde işsizlik maaşı için İş-Kur'a başvurabilir. **Bedelli Askerlik Yapan İşçiler Açısından Değerlendirme:** İş Kanunu ve ilgili mevzuatlarda bedelli askerlik yönünden ayrıca bir düzenleme yapılmamıştır. Bu nedenle, bedelli askerlik yapan işçi de muvazzaf askerlik yapan işçi gibi aynı haklara sahip olup kıdem tazminatı alabilecektir. Yargıtay kararlarında da bedelli askerlik yapan işçinin kıdem tazminatına hak kazanabileceği belirtilmektedir. **Sülüs (Sevk) Belgesinin Önemi:** Sülüs (sevk) belgesi, işçinin askerlik görevi nedeniyle işten ayrıldığını belgeleyen resmi evraktır. İşçinin askerlik nedeniyle işten ayrılma hakkından ve bu feshin sağladığı haklardan (ihbar süresi gözetmeme, kıdem tazminatı) yararlanabilmesi için bu belgeyi işverene ibraz etmesi zorunludur. Aksi halde, işçi bu hakları kullanamayabilir.