Miras hukukunda 'tenkis davası' nedir ve hangi amaçla açılır? Saklı paylı mirasçılar kimlerdir ve bu davayı açma hakkı kimlere aittir? Türk Medeni Kanunu'nda (TMK) belirlenen tenkis davası açma sürelerini ve bu sürenin hak düşürücü niteliğini açıklayınız.
Miras hukukunda 'tenkis davası', mirasbırakanın sağlığında yaptığı karşılıksız kazandırmalar (bağışlamalar) veya ölüme bağlı tasarruflar (vasiyetnameler) ile saklı paylı mirasçıların haklarını ihlal etmesi durumunda açılan bir davadır. Tenkis davasının amacı, mirasbırakanın tasarruf özgürlüğünü aşarak yaptığı bu kazandırmaların yasal sınıra (saklı pay oranına) çekilmesi ve böylece saklı paylı mirasçıların haklarının korunmasını sağlamaktır. Bu dava, geri yürürlüklü ve yenilik doğurucu bir dava türüdür; tasarrufların tamamen iptali değil, yasal sınırı aşan kısmının etkisiz hale getirilmesi hedeflenir (TMK m. 560). **Saklı Paylı Mirasçılar ve Davayı Açma Hakkı:** Saklı paylı mirasçılar, mirasbırakanın tasarruflarına karşı özel olarak korunmuş, dokunulmaz miras paylarına sahip olan yasal mirasçılardır. Türk Medeni Kanunu'na göre (TMK m. 506): * **Altsoy**: Mirasbırakanın çocukları ve torunları. * **Anne ve Baba**: Mirasbırakanın anne ve babası (2007'deki değişiklikten sonra kardeşlerin saklı pay hakkı kalkmıştır). * **Sağ Kalan Eş**: Altsoy veya ana ve baba zümresiyle birlikte mirasçı olması halinde yasal miras payının tamamı; diğer hallerde yasal miras payının dörtte üçü. Tenkis davası açma hakkı, münhasıran bu 'saklı paylı mirasçılara' aittir. Mirasbırakanın saklı payları dikkate almadan serbestçe sağlığında yaptığı tasarruflar ve kazandırmalar kendiliğinden hükümsüz hale gelmez; bunları saklı pay hakkı bulunan mirasçılarca dava edilmesi gerekir. **Tenkis Davası Açma Süreleri ve Hak Düşürücü Niteliği (TMK m. 571):** Tenkis davası açılması bakımından TMK madde 571 gereğince iki ayrı hak düşürücü süre öngörülmüştür: 1. **Subjektif Süre**: Mirasçıların saklı paylarının zedelendiği öğrendikleri tarihten itibaren **bir yıl**. 2. **Objektif Süre**: Her halde vasiyetnamelerde açılma tarihinin, diğer tasarruflarda mirasın açılması tarihinin üzerinden **on yıl** geçmekle, dava hakkı düşer. Bu süreler, hak düşürücü niteliktedir. Yani, bu süreler içinde dava açılmazsa, dava açma hakkı tamamen sona erer ve mahkeme bu süreleri re'sen (kendiliğinden) dikkate alır. Süreler, mirasbırakanın ölmesiyle işlemeye başlar. Tenkis davası, mirasbırakanın son yerleşim yerindeki Asliye Hukuk Mahkemesi'nde açılır ve yazılı yargılama usulüne tabidir. Bu davada, davacı saklı pay mirasçıları, mirastaki paylarına el atıldığını ispatla yükümlüdür. Tenkise tabi miktar üzerinden nisbi harç ve vekalet ücretine tabidir. Dava, 'belirsiz alacak davası' olarak da açılabilir, bu durumda asgari bir bedel ile sonradan ıslah edilmek üzere dava açılması mümkündür.