Trafik kazalarında 'cezai sorumluluk' hangi durumlarda söz konusu olur? Taksir ve bilinçli taksir kavramlarını Türk Ceza Kanunu (TCK) madde 22 ışığında açıklayarak, bu suçlarda kusur oranının kimler tarafından belirlendiğini ve görevli mahkemeleri örneklerle irdeleyiniz.
Trafik kazalarında cezai sorumluluk, genellikle yaralamalı ve ölümlü trafik kazalarında söz konusu olur. Maddi hasarlı kazalarda ise olay yerinden kaçma gibi özel durumlarda kolluğun soruşturma yetkisi doğabilir. Cezai sorumluluk, kişinin dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırı davranışları sonucunda meydana gelen neticelerle ilişkilidir. **Taksir ve Bilinçli Taksir (TCK Madde 22):** * **Taksir (Bilinçsiz Taksir)**: TCK madde 22/2'ye göre taksir, 'dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırılık dolayısıyla, bir davranışın suçun kanuni tanımında belirtilen neticesi öngörülmeyerek gerçekleştirilmesidir.' Yani, kişi öngörülmesi gereken bir neticeyi öngörmemiş veya öngörebilecek durumda olmasına rağmen gerekli özeni göstermemiştir. * **Bilinçli Taksir**: TCK madde 22/3'e göre, 'kişinin öngördüğü neticeyi istememesine karşın, neticenin meydana gelmesi halinde bilinçli taksir vardır; bu halde taksirli suça ilişkin ceza üçte birden yarısına kadar artırılır.' Burada kişi, neticenin gerçekleşebileceğini öngörmesine rağmen, gerçekleşmeyeceği düşüncesiyle veya şansa bırakarak hareket etmiştir. **Trafik Kazalarında Suç Oranını Kim Belirler?** 1. **Trafik Polisi/Zabıtası**: Olay yerine gelen trafik polisi/zabıtasınca Kaza Tespit Tutanağı tanzim edilir. Bu tutanakta kural ihlalleri ve kusur oranına yer verilebilir. Bu tutanağa 1 hafta içinde itiraz edilebilir. Kesinleşen tutanakta yer alan kusur oranlarına dair Hukuk Mahkemesinde dava açarak kusur oranlarının yeniden belirlenmesi talep edilebilir. 2. **Hukuk Mahkemeleri**: Özellikle kusur tespitinin belirsiz olduğu veya kaza tespit tutanağına itiraz edilen durumlarda, Hukuk Mahkemelerinde açılacak davalarla kusur oranları bilirkişi incelemesi sonucunda belirlenir. 3. **Ceza Mahkemeleri**: Yaralama ve ölüm meydana gelen trafik kazalarında, Ceza Mahkemesi, kusur durumlarını alınacak Bilirkişi Raporu ve Adli Tıp Kurumu İhtisas Raporu çerçevesinde belirleyecektir. **Taksirle Öldürme ve Yaralama Suçları:** * **Taksirle İnsan Öldürme (TCK m. 85)**: Kişinin özen ve dikkat yükümlülüğüne aykırı trafikte seyretmesi sebebiyle meydana gelen kaza sonucunda kişi ya da kişilerin ölümüne sebep olmaktır. Bilinçli taksir varsa ceza artırılır. Birden fazla kişinin ölmesi halinde TCK m. 85/2 gereğince 2 yıldan 15 yıla kadar hapis cezası öngörülmüştür. * **Taksirle Yaralama (TCK m. 89)**: Kişinin dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırı hareket etmek suretiyle trafik kazasına sebep olması ve kaza sonucunda kişi veya kişilerin yaralanmasıdır. Bilinçli taksir varsa ceza artırılır. Birden fazla kişinin yaralanması halinde TCK m. 89/4 hükmü gereğince faile 6 aydan 3 yıla kadar hapis cezası verilir. **Trafik Kazaları İçin Görevli Mahkeme:** * **Maddi Hasarlı Kazalar**: Kusur bakımından **Asliye Hukuk Mahkemeleri**. * **Yaralamalı Trafik Kazaları**: Suçun işlendiği yer **Asliye Ceza Mahkemesi**. * **Ölümlü Trafik Kazaları**: Suçun meydana geldiği yer **Asliye Ceza Mahkemesi**. * **Birden Fazla Ölüm**: Eğer bir kazada birden fazla kişi ölmüşse, yargılama **Ağır Ceza Mahkemesi'nde** yapılır.