Devlet memurları hakkında uygulanan 'görevden uzaklaştırma tedbiri'nin hukuki niteliği nedir? Bu tedbirin kimler tarafından alınabileceği, süresi ve görevden uzaklaştırılan memurların hak ve yükümlülükleri nelerdir? Ayrıca, tedbirin hukuka aykırı olması durumunda memurun başvurabileceği yargısal yolları açıklayınız.
Devlet memurları hakkında uygulanan 'görevden uzaklaştırma tedbiri', 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 137. ve devamı maddelerinde düzenlenmiştir. Bu tedbir, kamu hizmetlerinin gerektirdiği hallerde, görevi başında kalmasında sakınca görülecek Devlet memurları hakkında alınan ihtiyati bir önlemdir. Disiplin soruşturmasının veya cezai kovuşturmanın başında ya da herhangi bir aşamasında alınabilir. **Hukuki Niteliği:** Görevden uzaklaştırma, bir ceza olmayıp, soruşturma veya kovuşturmanın sağlıklı yürütülmesini sağlamak, kamu hizmetinin düzenini korumak amacıyla uygulanan geçici ve ihtiyati bir idari tedbirdir. **Tedbiri Alabilecek Yetkililer ve Sorumlulukları (657 Sayılı Kanun m. 138):** * Atamaya yetkili amirler (Bakan, Vali, Kaymakam vb.). * Bakanlık ve Genel Müdürlük müfettişleri. * İl ve ilçe idare kurulu başkanları (Vali ve Kaymakamlar). Yetkili amirlere görevden uzaklaştırma konusunda takdir yetkisi tanınmıştır. Ancak, memuru görevden uzaklaştırdıktan sonra hakkında derhal (10 iş günü içinde) soruşturmaya başlamayan, keyfi olarak veya garaz ya da kini dolayısıyla bu tasarrufu yaptığı yaptırılan soruşturma sonunda anlaşılan amirler, hukuki, mali ve cezai sorumluluğa tabidirler. **Görevden Uzaklaştırılan Memurların Hak ve Yükümlülükleri:** * **Aylık Hakları**: Bu süre içinde aylıklarının üçte ikisi ödenir. * **Sosyal Hak ve Yardımlar**: Kanunun öngördüğü sosyal hak ve yardımlardan faydalanmaya devam ederler. * **Kalan Aylık ve Kademe İlerlemesi**: Memurun göreve tekrar başlatılması zorunlu olduğu hallerden birinin gerçekleşmesi halinde, aylıklarının kesilmiş olan üçte biri kendilerine ödenir ve görevden uzakta geçirdikleri süre, derecelerindeki kademe ilerlemesinde ve bu sürenin derece yükselmesi için gerekli en az bekleme süresini aşan kısmı, üst dereceye yükselmeleri halinde, bu derecede kademe ilerlemesi yapılmak suretiyle değerlendirilir. **Görevden Uzaklaştırma Tedbirinin Süresi (657 Sayılı Kanun m. 145):** * **Disiplin Kovuşturması Kaynaklı**: En çok 3 ay devam edebilir. Bu süre sonunda hakkında bir karar verilmediği takdirde memur görevine başlatılır. İdareye burada takdir yetkisi verilmemiştir; memurun göreve başlatılması zorunludur. * **Ceza Kovuşturması Kaynaklı**: Görevinden uzaklaştırmaya yetkili amir, ilgilinin durumunu her iki ayda bir inceleyerek görevine dönüp dönmemesi hakkında bir karar verir ve bu kararı ilgiliye yazı ile tebliğ eder. * **Özel Düzenleme (375 Sayılı KHK Geçici 35. Madde)**: Terör örgütlerine veya Milli Güvenlik Kurulunca Devletin milli güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara üyeliği, mensubiyeti veya iltisakı yahut bunlarla irtibatı olduğu değerlendirilerek görevden uzaklaştırılanlar hakkında ilgili mevzuattaki süreler dolduğunda dahi, durumu tesis eden makamca en geç üç ay içinde gözden geçirilir ve yeniden karar verilir. Karar verilinceye kadar tedbir devam eder. **Tedbirin Hukuka Aykırı Olması Durumunda Yargısal Yollar:** Anayasa’nın 125. maddesine göre idarenin her türlü işlem ve eylemine karşı yargı yolu açıktır. Görevden uzaklaştırma tedbiri de bir idari işlem olduğundan, yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden hukuka aykırı olduğu düşünülüyorsa, tedbirin uygulanmasından itibaren 60 gün içinde bu işlemin iptali ve özellikle yürütmenin durdurulması istemiyle idari mahkemelerde dava açılabilir. Bu dava, İdari Yargılama Usulü Kanunu kapsamında yürütülür.