Ceza Muhakemesi Kanunu'nda (CMK) düzenlenen yargılama giderlerinin kapsamını, kimlere yükletileceğini ve bu giderlerin tahsil usulünü ayrıntılı olarak açıklayınız. Özellikle sanığın beraat etmesi, birden çok suçtan yargılanması veya karşılıklı hakaret hallerinde gider sorumluluğunu Yargıtay içtihatları ışığında değerlendiriniz.
Ceza Muhakemesi Kanunu (CMK) madde 324 ve devamı maddelerinde yargılama giderleri detaylı olarak düzenlenmiştir. Yargılama giderleri, soruşturma ve kovuşturma aşamalarında, kamu davasının yürütülmesi amacıyla Devlet Hazinesinden veya taraflarca yapılan her türlü harcamayı kapsar. **1. Yargılama Giderlerinin Kapsamı (CMK m.324):** CMK m.324/1'e göre, yargılama giderleri şunları içerir: * Harçlar ve tarifesine göre ödenmesi gereken avukatlık ücretleri. * Soruşturma ve kovuşturma evrelerinde yargılamanın yürütülmesi amacıyla Devlet Hazinesinden yapılan her türlü harcamalar. * Taraflarca yapılan ödemeler. Bu kapsamda, bilirkişi ve tanıklara verilen gündelik, yolluk ve ücretler, keşif, muayene, tahlil, posta giderleri, tercüman ücretleri gibi kalemler de yargılama giderlerine dahildir. Giderlerin miktarını mahkeme başkanı veya hâkim belirler. Hüküm ve kararda yargılama giderlerinin kimlere yükletileceği gösterilir. **2. Yargılama Giderlerinin Yükletilmesi Esasları:** * **Sanığın Mahkûmiyeti Halinde (CMK m.325/1, 2):** Sanık cezaya veya güvenlik tedbirine mahkûm edilirse, ya da hakkında hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB) ve cezanın ertelenmesi kararı verilirse, kural olarak bütün yargılama giderleri sanığa yüklenir. * **Sanığın Sebep Olmadığı Giderler (CMK m.325/3):** Sanığın sebep olmadığı yargılama giderleri sanığa yüklenmez. Yargılamanın değişik evrelerinde araştırma yapılması veya işlemler nedeniyle gider meydana geldiğinde, bu işlemler sonucunda sonuç sanık lehine çıkmışsa, bu giderlerin sanığa yüklenmesi hakkaniyete aykırı olur. Bu durumda mahkeme, bu giderlerin kısmen veya tamamen Devlet Hazinesine yüklenmesine karar verebilir. * **Sanığın Ölümü (CMK m.325/4):** Hüküm kesinleşmeden önce sanık ölürse, giderlerin ödenmesi için mirasçılar yükümlü tutulmaz. **3. Birden Çok Suç ve Sanık Durumları (CMK m.326):** * **Birden Çok Suç:** Bağlantı bulunması nedeniyle sanık birden çok suçtan yargılandığında, yargılandığı davaların bir kısmından mahkûm olup, beraat ettiği suçların duruşmasının gerektirdiği giderleri ödemekle yükümlü tutulmaz (CMK m.326/1). * **İştirak Halinde İşlenen Suç:** İştirak halinde işlenmiş bir suç nedeniyle dava birleştirilerek görüldüğünde, fiilden mahkûm edilenlere sebebiyet verdikleri yargılama giderleri ayrı ayrı yüklenir (CMK m.326/2). **4. Beraat veya Ceza Verilmesine Yer Olmadığı Kararı Halinde (CMK m.327):** Hakkında beraat veya ceza verilmesine yer olmadığına karar verilen kişi, sadece kendi kusurundan ileri gelen giderleri ödemeye mahkûm edilir. Bu kişinin önceden ödemek zorunda kaldığı giderler, Devlet Hazinesince üstlenilir. **5. Karşılıklı Hakaret Hallerinde Gider (CMK m.328):** CMK m.328/1'e göre: 'Karşılıklı hakaret hâllerinde taraflardan biri veya her ikisi hakkında ceza verilmesine yer olmadığı kararının verilmesi; bunlardan birinin veya her ikisinin giderleri karşılamaya mahkûm edilmelerine engel olmaz.' * **Yargıtay İçtihatları:** Yargıtay 19. Ceza Dairesi'nin 13.02.2017 tarihli kararı (E: 2016/5059, K: 2017/1133) ve Yargıtay 18. Ceza Dairesi'nin 07.02.2017 tarihli kararı (E: 2015/39641, K: 2017/1274) bu durumu teyit etmektedir. Karşılıklı hakaret suçunda TCK m.129/3 gereğince ceza verilmesine yer olmadığı kararı verilse bile, suç ve suçluluğu ortadan kalkmadığından, sanıkların sebebiyet verdikleri yargılama giderlerinden sorumlu tutulması gerektiği belirtilmiştir. Bu kararlar, hükmün kesinleşmeden önce bile giderlerin kime yükleneceğinin kısa kararda belirtilmesinin gerektiğini de vurgulamıştır (Yargıtay 7. Ceza Dairesi 2022/3332 E., 2022/11333 K.). **6. Suç Uydurma ve Kanun Yolları Giderleri (CMK m.329, 330):** * **Suç Uydurma:** Suç uydurup iftirada bulunduğu sabit olan kimse, bu nedenle yapılmış giderleri ödemeye mahkûm edilir (CMK m.329). * **Kanun Yolları:** Kanun yollarından birine başvuran taraf, bu başvurusunu geri almasından veya başvurunun reddolunmasından ileri gelen giderleri ödemek zorundadır. Cumhuriyet savcısı başvurmuşsa ve sanık aleyhine sonuç doğurmuşsa, sanığın ödemek zorunda bulunduğu giderler Devlet Hazinesine yükletilir. Kanun yoluna başvuranın istemi kısmen kabul olunmuşsa, mahkeme uygun gördüğü şekilde giderleri bölüştürür (CMK m.330). **7. Tahsil Usulü:** Ceza yargılaması sırasında harç veya yargılama giderleri peşin alınmaz. Ancak mahkûmiyet kararının kesinleşmesi üzerine, yargılama giderlerinin sanığa yükletilmesi kararı uygulanır. Yargılamadan kaynaklı masraflar 'Harç Tahsil Müzekkeresine' eklenerek hükümlüden tahsil edilmesi için vergi dairesine gönderilir. Vergi dairesi, sanığa bir ödeme emri göndererek masrafların ödenmesini talep eder.