COVID-19 pandemisi döneminde işverenin işçiyi tek taraflı olarak ücretsiz izne çıkarma yetkisini, 4857 sayılı İş Kanunu'nun ilgili geçici maddesi, eşit işlem ilkesi ve hakkın kötüye kullanılması yasağı çerçevesinde değerlendiriniz. Bu durumun işçinin haklı fesih ve işe iade davası açma hakları üzerindeki etkilerini tartışınız.
COVID-19 pandemisi dönemi, istihdam ilişkilerinde olağanüstü düzenlemelere yol açmıştır. 4857 sayılı İş Kanunu'nun geçici 10. maddesi, işten çıkarma yasağı (İşK m.25/II hariç) ve işverenin işçiyi tek taraflı ücretsiz izne çıkarma serbestisi getirmiştir. Bu düzenleme, iyi niyetli bir şekilde istihdamı korumayı amaçlarken, uygulamada çeşitli mağduriyetlere ve hukuki tartışmalara neden olmuştur. **1. İşverenin Tek Taraflı Ücretsiz İzne Çıkarma Yetkisi ve Amaç:** İş Kanunu Geçici Madde 10, 17.04.2020 tarihinde yürürlüğe girmiş ve normalde işçinin onayına bağlı olan ücretsiz izne çıkarma prosedüründe işçinin onay verme koşulunu askıya alarak işverenlere tek taraflı bu yetkiyi tanımıştır. Amaç, işverenlerin pandemi koşullarının olumsuz etkileriyle işçileri işten çıkarmasını engellemek, işçilerin işsiz kalmasının önüne geçmek ve pandemi sonrası için bir işyerine sahip olmalarını sağlamaktır. Bu, iş güvencesinin belirli bir seviyede korunmasına yönelik bir tedbirdir. **2. Eşit İşlem İlkesi ve Hakkın Kötüye Kullanılması Yasağı:** Türk hukukunda işverenin tüm işçilerine eşit işlem borcu bulunmaktadır. Bu ilke, işyerinde eşit koşullarda çalışanlara ayrımcılık yapmaksızın aynı kuralların uygulanmasını gerektirir. İşverenin eşit işlem borcu, evrensel adalet ve hakkaniyet ilkelerine dayanır. * **Objektif Kriter Aranması:** İşverenin, aynı işi yapan çalışanlardan bir kısmını ücretsiz izne çıkarırken bir kısmını çalıştırmaya devam etmesi durumunda, objektif olarak seçim yaptığını, yani ücretsiz izne çıkardığı çalışanlarını seçmede belirli kriterler (örneğin, işin niteliği, departman bazında iş yükü, performans gibi meşru nedenler) uyguladığını ortaya koyması gerekmektedir. İşverenin tüm işçilerini veya işyerindeki belirli bir departmanı pandemi koşulları nedeniyle ücretsiz izne çıkarmasında bu koşul aranmayacaktır. * **Hakkın Kötüye Kullanımı:** İşverenin objektif bir kriter ortaya koyamaması, keyfi ve kötü niyetli bir şekilde, işten çıkarma yasağını dolanmak için çalışanı ücretsiz izne çıkarması durumunda, eşitlik ilkesine aykırı davrandığı ve hakkın kötüye kullanıldığı ileri sürülebilir. Bu durum, İş Kanunu'nun 5. maddesinin ihlali anlamına gelir. **3. İşçinin Haklı Fesih Hakkı Üzerindeki Etkisi (İşK Madde 24):** İşverenin eşitlik ilkesine aykırı davranması ve ücretsiz izin hakkını kötü niyetli kullanması halinde, İş Kanunu'nun 24. maddesinde yer alan haklı fesih sebeplerinin ortaya çıktığı ileri sürülebilir. Bu durumda işçi, iş akdini haklı nedenle sona erdirme hakkına sahip olabilir. İşçinin haklı nedenle fesih yapması durumunda, kıdem tazminatına ve diğer haklarına (örneğin yıllık izin ücreti, fazla mesai ücreti vb.) hak kazanabilecektir. Ancak bu durumun ispat yükü işçi üzerindedir; işçi, işverenin kötü niyetli davrandığını ve eşitlik ilkesini ihlal ettiğini ispatlamalıdır. **4. İşçinin İşe İade Davası Açma Hakkı Üzerindeki Etkisi:** Tek taraflı ücretsiz izne çıkarma uygulamasında, işçinin iş akdinin fiili olarak sona erdirilmemiş olduğu kabul edilir. İşçi hâlen işveren nezdinde sigortalı olarak görünmekte, iş sözleşmesi hukuken devam etmektedir. Fesih için herhangi bir önel verilmemiş olması ve pandemi kısıtlamaları kalktıktan sonra işçinin tekrar işe başlatılmayacağının kesin olarak söylenememesi nedeniyle, işçinin 'iş güvencesi' haklarından (işe iade davası) yararlanamayacağı kabul edilmektedir. İlk derece mahkemeleri, bu şartların oluşmaması nedeniyle işe iade davalarını esasa girmeksizin reddetmişlerdir. Yüksek mahkemelerin (İstinaf ve Yargıtay) bu konudaki yerleşik görüşleri, ihlallerin çoğalması ve konunun yargıya taşınma sayısı arttıkça daha da netleşecektir. Ancak mevcut durumda, ücretsiz izne çıkarılmanın fesih için bir bildirim olarak algılanması ve işe iade davası açılmasına olanak tanıması konusunda yerleşik bir görüş bulunmamaktadır. **Sonuç:** İşverenin tek taraflı ücretsiz izne çıkarma yetkisi, pandeminin yarattığı zorunlu bir düzenleme olmakla birlikte, işverenin bu yetkiyi kullanırken eşit işlem ilkesine ve dürüstlük kuralına uygun hareket etmesi esastır. Aksi takdirde, işçi için kıdem tazminatı gibi hakları doğurabilecek haklı fesih imkanı ortaya çıkabilir. İşe iade davası açısından ise, iş akdinin hukuken devam ediyor olması nedeniyle iş güvencesi hükümlerinin uygulanması zorlaşmaktadır.