Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) Madde 217'de düzenlenen 'Belge Aslının İbrazı Usulü'nü açıklayınız. Bu usulün amacını, belge aslının mahkemeye sunulmasında izlenecek yolu ve 'onaylanmış belge örneği'nin hukuki değerini değerlendiriniz. Özellikle imza incelemesi bağlamında, İcra ve İflas Kanunu (İİK) ve HMK hükümlerinin birlikte nasıl uygulandığını Yargıtay kararı ışığında analiz ediniz.
HMK Madde 217, yargılama sırasında mahkemeye sunulması gereken belgelerin aslının ibrazı usulünü düzenler. Bu madde, 1086 sayılı Kanundaki 311. maddenin yeniden düzenlenmiş halidir. **1. Amacı ve Usulü (HMK m.217/1):** Madde 217'nin amacı, yargılamada delil olarak kullanılacak belgelerin orijinalliğini ve güvenilirliğini sağlamaktır. Bir kişi veya kurumun elinde bulunup mahkemeye teslim edilmesi gereken belgenin aslı istendiğinde, usul şöyledir: * Belgenin sahibi kişi veya kurum, belgenin bulunduğu veya teslim edileceği yerdeki asliye mahkemesine başvurur. * Bu asliye mahkemesi tarafından belgenin 'örneği onaylanır'. * Onaylanan örnek, aslı gibi hüküm ifade eder (HMK m.217/2). * Belgenin aslı ise isteyen mahkemeye gönderilir yahut teslim edilir. Bu düzenleme ile, belgenin aslını tasdik edecek mahkemenin 'asliye mahkemesi' olduğu açıkça belirtilmiş ve görevli mahkeme konusundaki tereddütler ortadan kaldırılmıştır. Ayrıca, resmi kurumlar elinde bulunan senetler de bu madde kapsamında değerlendirilir. **2. Onaylanmış Belge Örneğinin Hukuki Değeri (HMK m.217/2):** Mahkemece onaylanmış belge örneği, 'aslı gibi hüküm ifade eder'. Bu, yargılamada delil değeri taşıyan bir kopyanın, aslının yerini tutabileceği anlamına gelir. Bu durum, özellikle aslının kaybolması, yok olması veya sürekli olarak bir yerde muhafaza edilmesi gereken belgeler için büyük kolaylık sağlar. **3. İmza İncelemesi Bağlamında İİK ve HMK Hükümlerinin Uygulanması:** İmza incelemesi, özellikle kambiyo senetlerine mahsus haciz yoluyla takiplerde borçlunun imzaya itirazı durumunda kritik bir konudur. İİK m.170/3, imza incelemesinin İİK m.68/a'nın dördüncü fıkrasına göre yapılması gerektiğini belirtir. İİK m.68/a-4 ise, 'İmza tatbikında Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanununun bilirkişiye ait hükümleri ile 309. maddesinin 2., 3. ve 4. fıkraları ve 310, 311 ve 312. maddeleri (şimdi ise HMK madde 211/b, 208/2, 217) hükümleri uygulanır' der. **Yargıtay 12. Hukuk Dairesi'nin Esas: 2016/30796 Karar: 2017/3472 Tarihli Kararı:** Bu karar, imza incelemesi usulünü detaylandırmıştır: * **İsticvap Yasağı:** İİK m.68a/4, mülga HUMK m.309/1'e (HMK m.211/1-a) atıfta bulunmadığından, icra mahkemesince öncelikle borçlunun isticvabına ve duruşmada imzalarının alınması yoluna doğrudan gidilemeyeceği kabul edilmiştir. * **Bilirkişi İncelemesi:** İmza incelemesinde uygulanması gereken HMK m.211/b'ye göre, hakim bilirkişi incelemesine karar verdiğinde, öncelikle 'mevcutsa, o tarafa ait olan karşılaştırma yapmaya elverişli yazı ve imzalar, ilgili yerlerden getirtilir.' Bilirkişi, bu yazı ve imzalarla, mahkemede elde edilen yazı ve imzaları esas alarak inceleme yapar. Bilirkişi gerekli görürse, kendi huzurunda tarafın yeniden yazı yazması veya imza atmasını mahkemeden talep edebilir. * **Meşruhatlı Davetiye:** Yargıtay, mahkemenin, borçlunun belirttiği karşılaştırma yapmaya elverişli imzaların ilgili yerlerden getirtilmesi ve usulünce bilirkişi incelemesi yaptırılması gerektiğini; ancak bilirkişi tarafından örneklerin yeterli görülmemesi durumunda borçluya İİK m.68a/5 uyarınca 'meşruhatlı davetiye' tebliğ edilerek imza ve yazı örnekleri alınması gerektiğini vurgulamıştır. Doğrudan meşruhatlı davetiye gönderilerek gelmediğinden bahisle istemin reddedilmesi hatalıdır. Bu karar, HMK m.217'nin ve ilgili İİK maddelerinin imza incelemesi gibi teknik konularda nasıl titizlikle uygulanması gerektiğini göstermektedir. Belge aslının ibrazı ve imza incelemesi, yargılamanın hakkaniyetle yürütülmesi ve sahtecilik iddialarının doğru bir şekilde çözümlenmesi için kritik öneme sahiptir.