Ortaklığın giderilmesi (izale-i şüyu) davasının temel amacı ve konusunu açıklayarak, bu davanın paylı ve elbirliği mülkiyeti bakımından uygulanma farklılıklarını ve dava açılabilmesi için aranan genel şartları değerlendiriniz. Ayrıca, 6325 sayılı Kanun kapsamında arabuluculuk müessesesinin bu davadaki zorunluğunu ve usuli sonuçlarını irdeleyiniz.

Ortaklığın giderilmesi (izale-i şüyu) davası, paylı ya da elbirliği mülkiyetine konu olan taşınmaz veyahut taşınırlarda, birlikte mülkiyet halinden ferdi mülkiyet haline geçilmesini sağlayan, paydaşlar arasındaki ortaklığa son veren bir dava türüdür. Bu dava, Medeni Kanun’un 'istisnai durumlar hariç kimse ortak mülkiyete zorlanamaz' ilkesinin bir yansımasıdır. **Uygulanma Farklılıkları (Paylı ve Elbirliği Mülkiyeti):** * **Paylı Mülkiyet (Müşterek Mülkiyet):** Türk Medeni Kanunu'nun (TMK) 688-695. maddelerinde düzenlenen paylı mülkiyette, her paydaşın mal üzerindeki payı belirli oranlarda ayrılmıştır, ancak eşyanın fiilen bölünmesi söz konusu değildir. Paylı mülkiyet kanundan, mahkeme kararından veya hukuki işlemden doğabilir. Ortaklığın giderilmesi davasında her paydaş kendi payı oranında haklara sahip olmakla birlikte, bu dava ile tek başına paydaşlıktan kurtulabilir. * **Elbirliği Mülkiyeti (İştirak Halinde Mülkiyet):** TMK'nın 701-703. maddelerinde düzenlenen elbirliği mülkiyetinde ise ortakların pay oranları belirli değildir ve mal üzerinde herkesin ortak bir hakkı vardır. Uygulamada en sık miras ortaklığında görülür (TMK m. 640). Elbirliği mülkiyetinde ortaklık devri söz konusu değildir; ortaklardan biri dava açtığında, tüm ortakların davaya dahil edilmesi (zorunlu dava arkadaşlığı) esastır. **Dava Açılabilmesi İçin Aranan Genel Şartlar:** 1. **Ortak Mülkiyet Halinin Bulunması:** Dava konusu malın (taşınır veya taşınmaz) paylı veya elbirliği mülkiyetine tabi olması. Tek başına mülkiyet durumunda bu dava açılamaz. 2. **Anlaşma Yoluyla Paylaşımın Sağlanamaması:** Ortaklar arasında, malın aynen taksimi veya satışı suretiyle ortaklığın sona erdirilmesi konusunda bir uzlaşmaya varılamamış olması. Anlaşma sağlanırsa davaya gerek kalmaz. 3. **Paylaşmayı Engelleyici Bir Hukuki Durumun Bulunmaması (TMK m.698):** * Paylı mülkiyeti devam ettirmeye dair hukuki bir sonuç doğurmaya elverişli bir yükümlülük kaydı (örneğin, paylı mülkiyeti devam ettirme sözleşmesi veya taşınmazın özgülendiği amacın gerektirmesi) davaya konu mal bakımından söz konusu olmamalıdır. * Kanunda düzenlenen uygun olmayan bir zamanda davanın açılmamış olması. * Ortak mülkiyete konu malın paylaştırılmasının, malın özgülendiği amaç itibarıyla söz konusu olmaması ve fiilen buna imkan bulunmamasına dair bir sınırlayıcı işlem var olmaması. Örneğin, bir taşınmazın imar planı nedeniyle aynen taksiminin mümkün olmaması gibi. **Arabuluculuk Müessesesi (6325 sayılı Kanun m.18/B):** 01.09.2023 tarihi itibarıyla, ortaklığın giderilmesi davalarında dava açılmadan önce arabuluculuk başvurusunun yapılması zorunludur. Bu, bir dava şartıdır. Arabuluculuk başvurusu yapılmadan açılan ortaklığın giderilmesi davası, Sulh Hukuk Mahkemesi tarafından usulden reddedilecektir. Arabuluculuk süreci sonucunda anlaşma sağlanamazsa, dava yolu açılır. Bu müessese, yargı yükünü azaltma ve taraflar arasında daha uzlaşmacı çözümler bulma amacını taşımaktadır.