İstirdat davasını tanımlayarak hukuki niteliğini açıklayınız. Bu davanın açılma şartları, zamanaşımı/hak düşürücü süresi ve ispat yükü bakımından özelliklerini belirtiniz. Menfi tespit davası ile istirdat davası arasındaki temel farkı izah ediniz.

**İstirdat Davası Tanımı ve Hukuki Niteliği:** İstirdat, sözcük anlamı itibarıyla 'Geri alma, bir yeri yeniden ele geçirme, kurtarma' anlamına gelmektedir. Hukuki açıdan istirdat davası ise borçlu olunmadığı halde, kesinleşmiş icra takibi nedeniyle cebri icra tehdidi altında ödenen borcun geri alınması istemiyle açılan davadır. Kişinin borçlu olmadığı halde ödediği paranın geri alınabilmesi amacıyla açılan istirdat davası, ödemeyi yapan kişinin hak kaybı yaşanmamasını sağlayan hakkı koruyucu nitelikte bir davadır. Bu dava, İcra ve İflas Kanunu (İİK) m. 72'de düzenlenmiştir. **Açılma Şartları:** 1. **Ödemenin İcra Takibi Sırasında Yapılması:** Ödemenin cebri icra tehdidi altında, yani icra takibi devam ederken yapılmış olması gerekir. İcra takibi henüz kesinleşmeden yapılan ödemeler cebri icra tehdidi altında yapılan ödeme sayılmaz. Ancak ödeme emrine itiraz etmeyen borçlu, takip kesinleştikten sonra borcunu öderse de istirdat davası açabilir. 2. **Borcun Gerçekte Olmaması:** Davacının (borçlunun) gerçekte borçlu olmaması veya borcun herhangi bir nedenle sona ermiş olması gerekir. **Zamanaşımı/Hak Düşürücü Süre:** İstirdat davası açılabilmesi için ödemenin tamamının yapıldığı tarihi izleyen **bir yıl içinde** dava açılmalıdır. Bu bir yıllık süre, zamanaşımı süresi değil, **hak düşürücü süredir**. Bu nedenle, taraflar itirazda bulunmasa dahi bu husus hakim tarafından re'sen gözetilir. Bir yıllık süre içinde açılmayan geri isteme davasının daha sonra açılması mümkün değildir; bu durum, hak sahibinin bu haktan vazgeçtiği anlamına gelir. **İspat Yükü (İİK m. 72/8):** Bu davada ispat yükü davacı borçlu üzerindedir. Davacı, borcu bulunmadığını, borcun hükümsüz olduğunu veyahut borcun sona erdiğini ispatlamalıdır. Davada genel hükümlere göre yargılama yapılacağından tanık, yemin, bilirkişi, keşif gibi deliller kullanılabilir. **Yetkili Mahkeme (İİK m. 72):** Menfi tespit ve istirdat davaları, takibi yapan icra dairesinin bulunduğu yer mahkemesinde açılabileceği gibi, davalının (alacaklının) yerleşim yeri mahkemesinde de açılabilir. Taraflar geçerli bir yetki sözleşmesi düzenlemişse sözleşmede belirtilen yer mahkemesi de yetkilidir. Uyuşmazlığın türüne göre (iş, tüketici vb.) özel mahkemelerde de açılabilir. **Menfi Tespit Davası ile İstirdat Davası Arasındaki Temel Fark:** - **Menfi Tespit Davası:** Alacaklıya bir ödeme yapılmadan önce, ilgili takibe konu borcun olup olmadığının tespit edilmesi amacıyla açılır. Borçlu, icra takibine konu edilen borcun borçlusu olmadığının tespitini talep eder. - **İstirdat Davası:** Ödemiş bulunduğu borcun iadesini talep eder. Yani ödeme *yapıldıktan sonra* açılan bir davadır. Görüldüğü üzere, söz konusu davalar farklı amaçlarla açılır ve farklı zamanlarda başvurulur. Dolayısıyla bu iki dava birlikte açılamaz. Şayet açılırsa, hukuki yarar yokluğundan ötürü davanın reddi kararı verilir.