İnşai dava nedir ve Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 108. maddesi uyarınca nasıl tanımlanmıştır? İnşai davaların niteliği, özellikleri, uygulama alanları ve sonuçları hakkında bilgi veriniz. Bir inşai hakkın dava yoluyla kullanılmasının zorunlu olduğu hallere örnekler veriniz.

**İnşai Dava Tanımı (HMK m. 108):** İnşai dava, Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 108. maddesinde düzenlenmiştir. İnşaî dava yoluyla, mahkemeden, yeni bir hukuki durum yaratılması veya mevcut bir hukuki durumun içeriğinin değiştirilmesi yahut onun ortadan kaldırılması talep edilir. Bir inşaî hakkın, dava yoluyla kullanılmasının zorunlu olduğu hâllerde, inşaî dava açılır. **İnşai Davaların Niteliği ve Özellikleri:** - **Amacı:** Yeni bir hukuki realite yaratma, bir hukuki durumu değiştirme veya tamamen ortadan kaldırma amacı güden özel bir dava tipidir. - **Zorunluluk:** İnşai davalar, ancak bir inşai hakkın dava yoluyla kullanılmasının zorunlu olduğu hallerde işlerlik kazanır. Maddi hukuk, bu hallerin neler olduğunu gösterir. - **İrade Açıklaması:** İnşaî haklar, varması gerekli tek taraflı bir irade açıklaması ile kullanılırlar; karşı tarafa vardıkları anda kendilerinden beklenen etkiyi doğururlar. Ancak mahkeme aracılığıyla kullanılması maddi hukuk tarafından zorunlu kılınmışsa inşai dava açılır. - **Geçmişe Etkililik:** Kanunlarda aksi belirtilmedikçe, inşaî hükümler, geçmişe etkili değildir. İnşaî etkinin, hükmün verilip şeklî anlamda kesinleştiği anda geleceğe etkili olması kuraldır. Geçmişe etkili olması son derece istisnaîdir. - **İhtilafın Giderilmesi:** Bir inşai davanın olumlu bir kararla sonuçlanması üzerine mevcut hukuki durumda icraya gerek kalmaksızın doğrudan değişiklik meydana gelir. Bu, esasa ilişkin nihai kararların 'inşai hüküm' olarak adlandırılmasını sağlar. **Uygulama Alanları ve Sonuçları:** İnşai davalar, özel hukuka ilişkin hakların kullanımında sıklıkla uygulama alanı bulan davalardır. Sonuçları kural olarak davanın taraflarını etkiler ve geçmişe etkili sonuç doğurmaz. **İnşai Hakkın Dava Yoluyla Kullanılmasının Zorunlu Olduğu Hallere Örnekler:** - **Evlenmenin Butlanı Davası (TMK m. 145):** Geçersiz bir evliliğin mahkeme kararıyla hükümsüz kılınması. - **Boşanma Davası (TMK m. 161):** Evlilik birliğinin mahkeme kararıyla sona erdirilmesi. - **Babalık Davası (TMK m. 301):** Çocuk ile baba arasındaki soybağının mahkeme kararıyla kurulması. - **Soybağının Reddi Davası (TMK m. 286):** Çocuk ile baba arasındaki soybağının mahkeme kararıyla reddedilmesi. - **Ölüme Bağlı Tasarrufların İptali Davası (TMK m. 557-559):** Miras bırakanın ölüme bağlı tasarruflarının (vasiyetname, miras sözleşmesi) belirli hukuka aykırılıklar nedeniyle mahkemece iptali. - **Tenkis Davası (TMK m. 560):** Miras bırakanın saklı payı ihlal eden tasarruflarının mirasçının talebiyle tenkis edilmesi. - **Anonim Şirketlerde ve Kooperatiflerde Genel Kurul Kararlarının İptali Davası (TTK m. 445 – K.K. 53):** Hukuka aykırı genel kurul kararlarının mahkemece iptali. - **Aşırı Cezai Şartın İndirilmesi Davası (BK m. 161/3):** Aşırı görülen cezai şart miktarının mahkemece indirilmesi.