Anayasa Mahkemesi'nin 22.02.2023 tarihli kararıyla Türk Medeni Kanunu'nun (TMK) 187. maddesinin birinci cümlesinin iptal edilmesinin gerekçesi ve sonuçları nelerdir?

Anayasa Mahkemesi, 22.02.2023 tarihinde E.2022/155 numaralı dosyada, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun 187. maddesinin birinci cümlesinin ('Evlenen kadın kocasının soyadını alır.') Anayasa’ya aykırı olduğuna ve iptaline karar vermiştir. İptal gerekçesi, soyadının kadının kimliği ile kişiliğinin bir parçasını oluşturduğu, kadının evlenmeden önceki soyadını evlendikten sonra tek başına kullanma hakkına getirilen sınırlamanın meşru bir amacının bulunmadığı ve eşitlik ilkesiyle bağdaşmadığıdır. Karar, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) ve Anayasa Mahkemesi'nin bu konuda daha önce verdiği ihlal kararlarına dayanmıştır. Erkek evlenmeden önceki soyadını evlendikten sonra da tek başına kullanabildiği halde, kadının ancak kocasının soyadının önünde kendi soyadını kullanabilmesi cinsiyet temelinde farklı muamele olarak kabul edilmiştir. Mahkeme, nüfus kayıtlarındaki karışıklığın önlenmesi gibi kamu yararı amaçlarının, kadının kendi soyadını tek başına kullanmasını engellemenin yegâne yolu olmadığını belirtmiştir. Bu iptal kararı, evlenen kadının sadece kocasının soyadını alma zorunluluğunu ortadan kaldırmış, kadınlara evlendikten sonra kendi soyadlarını tek başına kullanma hakkını tanımıştır. Bu durum, eşlere ortak soyadı belirleme imkanları (örn. birinin soyadını veya eşlerin soyadlarının birleşimini) tanınması gibi seçenekleri de gündeme getirmiştir.