HMK Madde 355 uyarınca istinaf incelemesinin 'istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak yapılması' ilkesi ne anlama gelir? Bölge adliye mahkemesinin 'kamu düzenine aykırılık' gördüğü takdirde bu sınırı aşabilmesi mümkün müdür? Hukuk Genel Kurulu'nun K.2023/284 sayılı kararı bu konuda nasıl bir yorum getirmiştir?

HMK Madde 355(1), 'İnceleme, istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak yapılır. Ancak, bölge adliye mahkemesi kamu düzenine aykırılık gördüğü takdirde bunu resen gözetir.' hükmünü amirdir. Bu ilkenin Anlamı: Bu, Türk hukuk sisteminin 'dar istinaf' sistemini benimsediğini gösterir. Yani, bölge adliye mahkemesi, ilk derece mahkemesi kararını incelerken, kural olarak sadece tarafların istinaf dilekçelerinde ileri sürdükleri hukuka aykırılık iddialarını (istinaf sebeplerini) dikkate alır. Dilekçede belirtilmeyen bir hususu, kamu düzenine ilişkin olmadıkça, kendiliğinden inceleyip kararına dayanak yapamaz. İstinaf sebepleri, bölge adliye mahkemesinin incelemesinin sınırlarını çizer. İstinaf dilekçesinde sebep gösterilmemişse ve kamu düzenine aykırılık da yoksa, başvuru reddedilebilir (HMK m. 352 kapsamında değerlendirilebilir). Kamu Düzenine Aykırılık Durumu: HMK m. 355'in ikinci cümlesi bu kurala önemli bir istisna getirir. Bölge adliye mahkemesi, istinaf dilekçesinde belirtilmese bile, ilk derece mahkemesi kararında kamu düzenine aykırı bir durum tespit ederse, bunu resen (kendiliğinden) gözetmek ve dikkate almak zorundadır. Kamu düzenine aykırılık halleri, yargılamanın temel prensiplerine, adil yargılanma hakkına, kesin yetki kurallarına, görev kurallarına, kesin hükme aykırılık gibi durumları içerebilir. Hukuk Genel Kurulu'nun K.2023/284 Sayılı Kararı: Bu kararda, HMK m. 355'in dar istinaf sisteminin bir yansıması olduğu vurgulanmıştır. İstinaf sebeplerinin 'kamu düzenine aykırılık' ve 'taraflarca ileri sürülen nedenler' olarak ikiye ayrıldığı, kamu düzenine aykırılığın mutlak istinaf sebebi olup resen gözetileceği, buna karşılık kamu düzenine aykırı olmayan sebeplerin ise mutlaka dilekçede gösterilmesi gerektiği belirtilmiştir. Somut olayda, davacının istinaf dilekçesinde sadece zemin bedeline yönelik itirazda bulunduğu, yapı bedeline itiraz etmediği, bölge adliye mahkemesinin de bu sınırlamaya uygun olarak (sadece harç yönünden kamu düzeni nedeniyle düzelterek) karar verdiği, bu nedenle istinaf sebepleriyle bağlı kalınmasında bir isabetsizlik olmadığı sonucuna varılmıştır. Bu karar, istinaf incelemesinin sınırlarının HMK m. 355'e göre belirlenmesi gerektiğini ve dilekçede belirtilmeyen (kamu düzeni dışındaki) hususların incelenemeyeceğini teyit etmektedir.