Türk Borçlar Kanunu kapsamında eser sözleşmesinde yüklenicinin borcunu gereği gibi ifa etmemesi durumunda işsahibinin hakları nelerdir? TBK m.112 ve m.125 hükümleri çerçevesinde 'müspet zarar' kavramını, özellikle de kar kaybı bağlamında açıklayınız ve ayıplı ifa durumunda işsahibinin seçimlik hakları ile tazminat isteme hakkını TBK m.475'i referans alarak detaylandırınız.
Eser sözleşmesi (Türk Borçlar Kanunu (TBK) m. 470), yüklenicinin bir eser meydana getirmeyi, işsahibinin de bunun karşılığında bir bedel ödemeyi üstlendiği bir sözleşmedir. Yüklenicinin borcunu gereği gibi ifa etmemesi (ayıplı ifa veya hiç ifa etmeme) durumunda işsahibinin çeşitli hakları doğar. **Müspet Zarar Kavramı ve Kar Kaybı (TBK m.112, m.125):** * **TBK m.112 (Borcun İfa Edilmemesi: Giderim Borcu):** Borç hiç veya gereği gibi ifa edilmezse borçlu, kendisine hiçbir kusurun yüklenemeyeceğini ispat etmedikçe, alacaklının bundan doğan zararını gidermekle yükümlüdür. Burada kastedilen zarar genellikle müspet zarardır. * **Müspet Zarar:** Müspet zarar, sözleşmenin gereği gibi ifa edilmiş olması halinde alacaklının malvarlığında meydana gelecek artışın gerçekleşmemesi (kar kaybı) veya mevcut malvarlığında meydana gelen azalmadır. Kar kaybı (kazanç kaybı), müspet zararın önemli bir türüdür; zira sözleşme ifa edilmiş olsaydı işsahibinin elde edeceği kârın yoksun kalınmasıdır. Bu zarar, sözleşmenin ifa menfaatine yöneliktir. * **TBK m.125 (Seçimlik Haklar):** Temerrüde düşen borçlu, verilen süre içinde borcunu ifa etmemişse, alacaklı her zaman borcun ifasını ve gecikme tazminatı isteyebilir. Alacaklı ayrıca, borcun ifasından ve gecikme tazminatı isteme hakkından vazgeçerek, 'borcun ifa edilmemesinden doğan zararın giderilmesini' (müspet zarar) isteyebilir veya sözleşmeden dönebilir. Sözleşmeden dönme halinde ise, borçlu temerrüde düşmekte kusuru olmadığını ispat edemezse, alacaklı 'sözleşmenin hükümsüz kalması sebebiyle uğradığı zararın' (menfi zarar) giderilmesini isteyebilir. **Ayıplı İfa Durumunda İşsahibinin Seçimlik Hakları (TBK m.475):** Eser sözleşmesinde yüklenicinin eseri ayıplı meydana getirmesi halinde, işsahibinin TBK m.475'e göre aşağıdaki seçimlik hakları vardır: 1. **Sözleşmeden Dönme:** Eser işsahibinin kullanamayacağı veya hakkaniyet gereği kabule zorlanamayacağı ölçüde ayıplı ya da sözleşme hükümlerine aynı ölçüde aykırı olursa sözleşmeden dönebilir. Ancak, eser işsahibinin taşınmazı üzerinde yapılmış olup, sökülüp kaldırılması aşırı zarar doğuracaksa bu hak kullanılamaz. 2. **Bedelden İndirim İsteme:** Eseri alıkoyup ayıp oranında bedelden indirim isteme. 3. **Ücretsiz Onarım İsteme:** Aşırı bir masrafı gerektirmediği takdirde, bütün masrafları yükleniciye ait olmak üzere, eserin ücretsiz onarılmasını isteme. **Tazminat İsteme Hakkı:** TBK m.475'in son fıkrası, 'İşsahibinin genel hükümlere göre tazminat isteme hakkı saklıdır.' hükmünü içerir. Bu, işsahibinin yukarıdaki seçimlik haklarından birini kullanmasının yanı sıra, ayıplı ifadan kaynaklanan müspet zararını (örneğin kar kaybını) da genel hükümler (TBK m.112, m.125) çerçevesinde talep edebileceği anlamına gelir. Yüklenici, ayıplı eseri meydana getirmişse ve kusuru varsa, işsahibinin bu zararları tazmin etme yükümlülüğü altına girer. İşsahibi, eser tesliminden sonra TBK m.474 uyarınca eseri gözden geçirmek ve ayıpları uygun sürede yükleniciye bildirmek zorundadır. Aksi takdirde, TBK m.477'ye göre eseri kabul etmiş sayılır. Ayıp sonradan ortaya çıkarsa da gecikmeksizin bildirim yapılmalıdır. Ayıp sebebiyle açılacak davalar için TBK m.478'de zamanaşımı süreleri öngörülmüştür: taşınmaz yapılar dışındaki eserlerde iki yıl, taşınmaz yapılarda beş yıl; yüklenicinin ağır kusuru varsa yirmi yıl.