Ceza Muhakemesi Hukukunda 'uzlaştırma' kurumunun temel amacı ve uygulama esasları nelerdir? CMK m.253 ve ilgili Anayasa Mahkemesi kararı çerçevesinde, uzlaşma kapsamına giren ve girmeyen suçları, uzlaştırma sürecinin aşamalarını (soruşturma, kovuşturma, infaz) ve özellikle uzlaşmanın adli sicil kaydına etkisini detaylıca açıklayınız. Ayrıca, uzlaşma halinde tazminat davası açma hakkının güncel durumunu değerlendiriniz.
Uzlaştırma, Ceza Muhakemesi Kanunu'nun (CMK) 253. maddesinde ve devamında hüküm altına alınan, ceza davası açılmadan önce şüpheli ile mağdurun, adli makamlarca atanan tarafsız bir uzlaştırmacı yardımıyla bir araya getirilerek anlaşmalarını ve barışmalarını amaçlayan bir kurumdur. Temel amacı, mahkemelerin iş yükünü hafifletmek, taraflar arasında barışçıl bir sonuç elde etmek ve mağdurun zararını giderirken şüphelinin de olası bir cezadan kurtulmasını sağlamaktır. **Uzlaşma Kapsamına Giren Suçlar:** * 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu ve özel kanunlarda şikayete bağlı suçların tamamı (istisnalar hariç) uzlaşma kapsamındadır. * Şikayete tabi olup olmadığına bakılmaksızın uzlaşma kapsamında olan katalog suçlar şunlardır: Kasten yaralama (m. 86/1, 86/2), Taksirle yaralama (m. 89/1), Tehdit (m. 106/1), Konut dokunulmazlığı ihlal (m. 116), Kişilerin huzur ve sükunu bozma (m. 123), Hakaret (m. 125/1), Hırsızlık (m. 141), Mala zarar verme (m. 151), Güveni kötüye kullanma (m. 155), Bedelsiz senedi kullanma (m. 156), Dolandırıcılık (m. 157), Aile hukukundan doğan yükümlülüklerin ihlali (m. 233) ve daha birçok suç. (CMK m.253/1). * Suça sürüklenen çocuklar bakımından mağdurun gerçek kişi veya özel hukuk tüzel kişisi olması koşuluyla üst sınırı üç yılı geçmeyen hapis veya adli para cezasını gerektiren suçlar uzlaşmaya tabidir. **Uzlaşma Kapsamına Girmeyen Suçlar:** Şikayete tabi bile olsa, cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar ve ısrarlı takip suçu uzlaşma kapsamı dışındadır. Ayrıca, uzlaştırma kapsamına giren bir suçun, uzlaştırma kapsamına girmeyen bir başka suçla birlikte aynı mağdura karşı işlenmiş olması hâlinde de uzlaşma hükümleri uygulanmaz. **Uzlaştırma Sürecinin Aşamaları:** 1. **Soruşturma Aşaması:** Cumhuriyet savcılığı, şüpheli hakkında dava açılması için yeterli delilleri topladıktan ve suç uzlaşma kapsamındaysa, uzlaştırma sürecini başlatır. Uzlaştırmacı taraflarla görüşerek teklifleri iletir. Şüpheli edimini yerine getirdiğinde savcılık kovuşturmaya yer olmadığına (KYOK) karar verir. 2. **Kovuşturma Aşaması:** Ceza davası açıldıktan sonra hakim, suçun uzlaştırmaya tabi olduğunu ve daha önce soruşturma aşamasında uzlaşma görüşmeleri yapılmadığını tespit ederse, dosyayı savcılığa ait uzlaştırma bürosuna gönderir. Taraflar anlaşır ve sanık edimini yerine getirirse dava düşer. Ancak daha önce uzlaşma görüşmeleri yapılmış ve anlaşma sağlanamamışsa, dava sırasında tekrar uzlaşma hükümleri uygulanamaz. 3. **İnfaz Aşaması:** Cezası kesinleşen ve infaz edilen kişiler, daha sonra suçun uzlaşma kapsamına alınması nedeniyle uzlaşma prosedürünün uygulanmasını talep edebilirler. Cezası infaz edilmiş olsa bile uzlaşma sağlandığı takdirde kişinin adli sicil kaydı silinebilir. İnfaz edilirken uzlaşma sağlanırsa infazın durdurulması sağlanabilir. **Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması (HAGB) ve Uzlaşma:** HAGB kararı verildikten sonra denetim süresi içinde işlenen yeni suç uzlaşma kapsamındaysa, hakim dosyayı uzlaştırma bürosuna göndermek zorundadır. Uzlaşma sağlanırsa HAGB sonrası açılan dava düşer. **Uzlaşmanın Adli Sicil Kaydına Etkisi:** Tarafların uzlaşması halinde savcılık KYOK kararı verdiğinden, bu karar adli sicil kaydında gözükmez. Adliyede kendine mahsus bir kayıt ortamında tutulur ve sabıka kaydına etki etmez. **Uzlaşma Halinde Tazminat Davası Açma Hakkının Güncel Durumu:** Anayasa Mahkemesi'nin 18/10/2023 tarihli (2023/43 E., 2023/141 K.) kararı ile uzlaşmanın sağlanması hâlinde tazminat davası açılamayacağını öngören CMK m. 253/19 hükmü iptal edilmiştir. Bu kararla birlikte, artık soruşturma aşamasında uzlaşma sağlansa bile, mağdurun ayrıca tazminat davası açma hakkı bulunmaktadır.