4857 sayılı İş Kanunu'na göre 'kısa çalışma ödeneği'ni tanımlayarak, bu ödeneğin hangi koşullarda ve hangi durumlarda işverenin başvurusu üzerine uygulanabileceğini açıklayınız. Ayrıca, kısa çalışma ödeneğinden faydalanabilme şartlarını, hesaplama yöntemini ve süresini, Covid-19 özelindeki uygulamaları da göz önünde bulundurarak detaylıca analiz ediniz.
Kısa çalışma ödeneği, genel, ekonomik, sektörel, bölgesel kriz veya zorlayıcı sebeplerle sigortalılara işyerinde üç ayı aşmamak üzere, çalışamadıkları dönem için gelir desteği sağlayan bir uygulamadır. İşyerindeki haftalık çalışma sürelerinin geçici olarak en az üçte bir oranında azaltılması veya işyerinde faaliyetin tamamen veya kısmen en az dört hafta süreyle durdurulması halinde uygulanır. Kısa çalışma kapsamında işçilere kısa çalışma ödeneği ödenmesi ve Genel Sağlık Sigortası primlerinin ödenmesi hizmetleri sağlanır. **Başvuru ve Uygulama Koşulları:** İşveren, genel ekonomik, sektörel, bölgesel kriz veya zorlayıcı sebeplerle (deprem, yangın, su baskını, heyelan, salgın hastalık gibi) işyerindeki çalışma süresinin önemli ölçüde azaldığı veya durduğu yönünde İŞKUR’a başvuruda bulunmalıdır. İşçiler doğrudan başvuru yapamaz; işverenler e-Devlet üzerinden başvurularını gerçekleştirir. İş Müfettişlerince yapılan uygunluk tespiti sonucunda işyerinin bu durumlardan etkilendiğinin tespiti aranır. Zorlayıcı sebepler (özellikle salgın hastalık gibi) için yapılan başvurularda Yönetim Kurulu Kararı aranmayabilir. Covid-19 döneminde, uygunluk tespitinin tamamlanması beklenmeden, işverenlerin beyanı doğrultusunda kısa çalışma ödemesi gerçekleştirilmiştir. **Ödeneğe Hak Kazanma Şartları (İşçi Açısından):** (1) İşverenin kısa çalışma talebinin iş müfettişlerince uygun bulunması gerekir. (2) Kısa çalışmaya tabi tutulan işçinin kısa çalışmanın başladığı tarihte belirli çalışma süreleri ve prim ödeme şartlarını sağlaması gerekir. Covid-19 etkisiyle yapılan başvurularda, son 60 gün hizmet akdine tabi olma ve son 3 yıl içinde 450 gün prim ödemiş olma şartı aranmıştır. (3) İşçinin bilgilerinin iş müfettişlerince belirlenen kısa çalışmaya katılacaklar listesinde bulunması gerekir. Prim ödeme şartını sağlamayanlar için, varsa önceki işsizlik ödeneği hak sahipliğinden kalan süre kısa çalışma ödeneği olarak ödenebilir. İşverenin hatalı bilgi vermesi nedeniyle yapılan fazla ödemeler yasal faiziyle işverenden tahsil edilir. **Hesaplama Yöntemi ve Süre:** Günlük kısa çalışma ödeneği, sigortalının son on iki aylık prime esas kazançları dikkate alınarak hesaplanan günlük ortalama brüt kazancının %60'ıdır. Bu miktar, aylık asgari ücretin brüt tutarının %150'sini geçemez. Kısa çalışma ödeneğinin süresi, üç ayı aşmamak kaydıyla kısa çalışma süresi kadardır ve Cumhurbaşkanı kararı ile altı aya kadar uzatılabilir. İşçinin hiç çalışmaması durumunda dahi iş sözleşmesi sona ermez, sadece askıya alınır. Kısa çalışma ödeneği, aylık olarak her ayın 5'inde PTT Bank aracılığıyla işçinin kendisine ödenir. Zorlayıcı sebeplerle yapılan kısa çalışmada, kanunda öngörülen bir haftalık süreden sonra başlar, bu bir haftalık sürede ücret ve prim yükümlülükleri işverene aittir. Kısa çalışma yapılan dönemde prim yatırılmaz; ancak genel sağlık sigortası primleri ödenmeye devam eder. Covid-19 salgını döneminde başlatılan kısa çalışma ödeneği uygulaması 30 Haziran 2021 itibarıyla sona ermiştir.