Türk Medeni Kanunu'na göre anlaşmalı boşanma davasının çekişmeli boşanmaya dönüşmesi hallerini ve bu dönüşümün hukuki sonuçlarını (dava süresi, yargılama giderleri, feragat gibi) detaylıca açıklayınız. Özellikle, anlaşmalı boşanma protokolünden vazgeçme veya duruşmaya katılmama gibi durumların etkilerini değerlendiriniz.
Anlaşmalı boşanma davası, evlilik birliği içerisinde tarafların nafaka, velayet, tazminat, mal paylaşımı gibi konularda mutabık kalarak Türk Medeni Kanunu (TMK) madde 166/3'e dayanarak açtıkları bir dava türüdür. Bu davanın çekişmeli boşanmaya dönüşmesi mümkündür. **Anlaşmalı Boşanmanın Çekişmeliye Dönüşme Halleri:** (1) **Anlaşmadan Vazgeçme:** Anlaşmalı boşanma davası açıldıktan sonra taraflardan birinin veya her ikisinin anlaşmadan vazgeçmesi, protokolün bazı hükümlerinde anlaşmazlık yaşaması (çocuklara, nafakaya, tazminata, mal paylaşımına ilişkin), ya da protokole uygun davranmaması halinde dava çekişmeliye dönüşür. (2) **Duruşmaya Katılmama:** Hakim, TMK 166/3 gereği tarafları bizzat dinlemek ve hür iradeleriyle boşanmak istediklerinden emin olmak zorundadır. Taraflardan birinin veya her ikisinin mazeret bildirmeden duruşmaya katılmaması halinde, hakim tarafların boşanma iradelerini dinleyemeyeceği için dava çekişmeli boşanma davasına dönüşür. (3) **Duruşmada İradenin Değişmesi:** Tarafların duruşmada anlaşmalı boşanmak istemediklerini veya boşanmayı hiç istemediklerini beyan etmeleri halinde de hakim davayı çekişmeliye dönüştürür. (4) **Hükümden Sonra Temyiz:** Anlaşmalı boşanma hükmü verildikten sonra taraflardan birinin kararı istinaf veya temyiz incelemesine göndermesi halinde de dava çekişmeli boşanmaya dönüşür. **Hukuki Sonuçları:** (1) **Dava Süresi:** Anlaşmalı boşanma, çekişmeliye göre daha hızlı sonuçlanırken, çekişmeliye dönüşmesi durumunda delil toplama (tanık dinleme, belge sunma vb.) ve tahkikat süreçleri nedeniyle dava süreci uzar. (2) **Yargılama Giderleri ve Harçlar:** Anlaşmalı boşanmayı talep eden tarafın sonradan anlaşmadan vazgeçmesi ve davanın çekişmeliye dönüşmesi halinde, yargılama giderleri ve harçları ödeme yükümlülüğü devam eder. Ancak eğer sulh olunur, feragat edilir ya da vazgeçilirse belirlenen ücretin yarısına hükmedilir. (3) **Feragat ve İspat Yükü:** Çekişmeliye dönüşen davada, davacı tarafın boşanma sebeplerini ve karşı tarafın kusurunu hukuka uygun delillerle ispatlaması gerekir. Eğer davacı taraf, önceki anlaşmalı boşanma talebinden feragat ettiyse, bu durum hukuken boşanma sebebinden feragat anlamına gelir, ancak süre beklenmeden tekrar dava açılabilir. Ancak bu yeni davada, feragat edilen boşanma sebeplerine dayanılamaz. Özellikle zina, hayata kast, pek kötü veya onur kırıcı davranış gibi sebeplerden feragat edilmişse, kişinin eşini affettiği varsayılır ve bu sebeplerle yeniden dava açılamaz. Hakim, her somut olayı bu çerçevede değerlendirir.