Ceza Muhakemesi Kanunu (CMK) madde 1'de düzenlenen 'Kanunun Kapsamı' ilkesini ve bu ilkenin ceza muhakemesindeki hukuki süreci ve bu sürece katılan kişilerin hak, yetki ve yükümlülüklerini nasıl düzenlediğini açıklayınız. Yargıtay içtihatları ışığında, özellikle şahsi hak davasına ceza muhakemesinde yer verilmemesi ve lehe olan hükümlerin zaman bakımından uygulanması (TCK 7, 5252 SK 9) gibi konuları ele alarak, CMK'nın genel uygulama prensiplerini irdeleyiniz.
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu (CMK) madde 1, Kanunun kapsamını belirleyerek ceza muhakemesinin nasıl yapılacağı hususundaki kurallar ile bu sürece katılan kişilerin hak, yetki ve yükümlülüklerini düzenler. Bu madde, bir suçun işlenmesiyle Devlet ile fail arasında başlayan, suçun ve failinin saptanmasından hükmün kesinleşmesine ve hatta yaptırımların infazına kadar uzanan ilişkinin çerçevesini çizer. CMK, maddi gerçeğe ulaşmayı, kişilerin hak ve özgürlüklerini güvence altına almayı ve adil bir yargılamayı sağlamayı hedefler. **Şahsi Hak Davasına Yer Verilmemesi:** Yargıtay 9. Ceza Dairesi'nin 2007/3723 E., 2007/3921 K. sayılı kararı, CMK'da şahsi hak davasına yer verilmediğini açıkça belirtmiştir. Bu, ceza yargılamasının temel amacının suçun tespiti ve faile ceza verilmesi olduğu, mağdurun maddi veya manevi tazminat gibi özel hukuk kaynaklı alacaklarını ceza mahkemesinde doğrudan talep edemeyeceği anlamına gelir. Mağdurların bu tür talepler için hukuk mahkemelerinde ayrı dava açma muhtariyetleri bulunmaktadır. Bu ilke, ceza ve özel hukuk yargılamalarının birbirinden ayrılmasını, ceza yargılamasının hız ve etkinliğini korumayı amaçlar. **Zaman Bakımından Uygulama:** Yargıtay 5. Ceza Dairesi'nin 2004/5323 E., 2005/13204 K. sayılı kararı, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun (TCK) 7. maddesindeki 'zaman bakımından uygulama' ve 5252 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun Yürürlük ve Uygulama Şekli Hakkında Kanun'un 9. maddesindeki 'lehe olan hükümlerin uygulanmasında usul' kurallarının önemini vurgulamıştır. Hükümden sonra yürürlüğe giren ve lehe olan kanun hükümlerinin (örneğin daha hafif ceza öngören veya fiili suç olmaktan çıkaran) sanık hakkında uygulanması zorunluluğu, ceza hukukunun temel prensiplerindendir. Bu, ceza muhakemesinin dinamik yapısını ve kanunların geriye yürümezliği ilkesine getirilen lehe kanunun uygulanması istisnasını gösterir. CMK, bu kapsamda, yargılama süreçlerinin güncel hukuki düzenlemelere uygun olarak yürütülmesini sağlamayı hedefler. **Genel Uygulama Prensipleri:** CMK, soruşturma, kovuşturma ve infaz evrelerini kapsayan bütüncül bir muhakeme sistematiği sunar. Bu sistemde, delillerin toplanması, sanığın savunma haklarının korunması, adil yargılanma hakkının teminat altına alınması ve verilen hükümlerin doğru ve eksiksiz bir şekilde infaz edilmesi temel prensiplerdir. CMK 1, bu kompleks yapının hukuki çerçevesini belirleyerek tüm sürece katılanların hak ve yükümlülüklerini düzenler.