Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nda düzenlenen basit yargılama usulünün uygulanma alanlarını ve yazılı yargılama usulünden ayrılan temel özelliklerini karşılaştırmalı olarak analiz ediniz.
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) madde 316'da basit yargılama usulünün uygulanacağı dava ve işler açıkça belirtilmiştir. Bunlar arasında sulh hukuk mahkemelerinin görevine giren dava ve işler, doğrudan dosya üzerinden karar verme yetkisi tanınan işler, geçici hukuki koruma talepleri (ihtiyati tedbir, ihtiyati haciz, delil tespiti), nafaka, velayet ve vesayete ilişkin işler, hizmet ilişkisinden doğan davalar, konkordato gibi bazı özel davalar ve diğer kanunlarda basit yargılama usulü öngörülen durumlar yer alır. Basit yargılama usulü, yazılı yargılama usulüne göre daha hızlı ve esnek bir süreç sunar. Temel farklılıkları şunlardır: (1) Dilekçeler aşaması: HMK 317'ye göre, basit yargılama usulünde taraflar sadece dava ve cevap dilekçesi verebilir; cevaba cevap ve ikinci cevap dilekçesi verilemez. Yazılı yargılamada ise taraflar ikişer dilekçe verme hakkına sahiptir. (2) Delillerin ikamesi: HMK 318 gereği, basit yargılamada taraflar tüm delillerini dilekçeleriyle birlikte sunmak zorundadır, yazılı yargılamadaki gibi delil listesi verme imkanı yoktur. (3) İddia ve savunmanın genişletilmesi yasağı: HMK 319'a göre, basit yargılamada iddianın genişletilmesi yasağı dava açılmasıyla, savunmanın genişletilmesi yasağı ise cevap dilekçesinin verilmesiyle başlar ve daha sıkı uygulanır. (4) Ön inceleme ve tahkikat: HMK 320'ye göre mahkeme, mümkün olan hallerde tarafları duruşmaya davet etmeden dosya üzerinden karar verebilir. Ayrıca, tahkikatı ilk duruşma hariç iki duruşmada tamamlamayı hedefler ve duruşmalar arası süre bir aydan uzun olamaz (zorunlu haller istisna). Yazılı yargılamada ise ön inceleme duruşması zorunludur ve tahkikat daha esnek sürelere sahiptir. (5) Hüküm: HMK 321'e göre tahkikatın tamamlanmasından sonra son beyanlar alınır ve karar tefhim edilir, taraflara ek süre verilmez. Gerekçeli karar bir ay içinde yazılır. Bu farklılıklar, basit yargılama usulünün amacının, daha az karmaşık ve daha hızlı çözümlenmesi gereken uyuşmazlıklar için yargılama sürecini basitleştirmek olduğunu göstermektedir. HMK 322 gereği, basit yargılama usulünde hüküm bulunmayan hallerde yazılı yargılama usulü hükümleri uygulanır.