Ceza koşulu (cezai şart) nedir ve alacaklının hakları ceza koşuluna göre nasıl belirlenir?

Ceza koşulu (cezai şart), bir sözleşmenin hiç veya gereği gibi ifa edilmemesi durumu için taraflarca kararlaştırılan ek bir edimdir. Türk Borçlar Kanunu'nun (TBK) 179. maddesinde düzenlenmiştir. Alacaklının hakları: 1. **Cezanın sözleşmenin ifası ile ilişkisi:** Aksi sözleşmeden anlaşılmadıkça alacaklı, ya borcun ya da cezanın ifasını isteyebilir. Ceza, borcun belirlenen zaman veya yerde ifa edilmemesi durumu için kararlaştırılmışsa alacaklı, hakkından açıkça feragat etmiş veya ifayı çekincesiz olarak kabul etmiş olmadıkça, asıl borçla birlikte cezanın ifasını da isteyebilir. 2. **Ceza ile zarar arasındaki ilişki (TBK 180):** Alacaklı hiçbir zarara uğramamış olsa bile, kararlaştırılan cezanın ifası gerekir. Alacaklının uğradığı zarar kararlaştırılan ceza tutarını aşıyorsa alacaklı, borçlunun kusuru bulunduğunu ispat etmedikçe aşan miktarı isteyemez. Borçlunun, kararlaştırılan cezayı ifa ederek sözleşmeyi, dönme veya fesih suretiyle sona erdirmeye yetkili olduğunu ispat etme hakkı saklıdır. (TBK m. 179, 180)