İdari Yargılama Usulü Kanunu (İYUK) Madde 14/3-b ve 15/1-e'de düzenlenen 'idari merci tecavüzü' nedir? Hangi durumlarda idari merci tecavüzü söz konusu olur ve mahkemenin bu durumda vereceği karar ne olmalıdır? Kamu İhale Kanunu ve tam yargı davaları bu kavrama örnek teşkil eder mi?

'İdari merci tecavüzü', kanunla dava açılmadan önce idareye başvurulması zorunlu kılınan durumlarda, bu zorunlu idari başvuru yolu tüketilmeden doğrudan idare mahkemesinde dava açılması halidir. İYUK Madde 14/3-b, dava dilekçelerinin ilk inceleme sırasında idari merci tecavüzü yönünden inceleneceğini belirtir. İYUK Madde 15/1-e ise, idari merci tecavüzü tespit edilmesi halinde, mahkemenin dava dilekçesinin görevli idare merciine tevdiine (gönderilmesine) karar vereceğini hükme bağlar. Bu durumda, mahkemeye başvuru tarihi, idari mercie başvuru tarihi olarak kabul edilir (İYUK Madde 15/2). İdari merci tecavüzünün söz konusu olduğu durumlar, özel kanunlarda veya İYUK'ta açıkça belirtilir. Örnekler: 1. Kamu İhale Kanunu (4734 sayılı Kanun) Madde 54: İhale sürecindeki hukuka aykırı işlem veya eylemler nedeniyle hak kaybına uğradığını iddia edenlerin, dava açmadan önce idareye şikayet ve ardından Kamu İhale Kurumu'na itirazen şikayet başvurusunda bulunmaları zorunludur. Bu yollar tüketilmeden dava açılırsa idari merci tecavüzü oluşur. 2. Tam Yargı Davaları (İYUK Madde 13): İdari eylemlerden (fiili yol, hizmet kusuru vb.) hakları ihlal edilmiş olanların, idari dava açmadan önce, bu eylemleri öğrendikleri tarihten itibaren bir yıl (ve her halde eylem tarihinden itibaren beş yıl) içinde ilgili idareye başvurarak haklarının yerine getirilmesini istemeleri gereklidir. Bu başvuru yapılmadan tam yargı davası açılırsa idari merci tecavüzü söz konusu olur. İdari işlemlere karşı açılacak iptal davalarında ise kural olarak dava açmadan önce idari başvuru zorunluluğu yoktur (İYUK Madde 11'deki başvuru isteğe bağlıdır ve dava açma süresini kesmez/durdurmaz, idarenin cevabına göre yeni bir süre başlatır).