COVID-19 salgınının ekonomik ve sosyal hayata etkilerini azaltmak amacıyla 7244 sayılı Kanun ile getirilen 'fesih yasağı' ve 'nakdi ücret desteği' müesseselerini detaylı bir şekilde açıklayınız. Bu düzenlemelerin işçi ve işverenler üzerindeki başlıca etkilerini değerlendiriniz.
COVID-19 salgınının istihdam üzerindeki olumsuz etkilerini en aza indirmek amacıyla 17.04.2020 tarihli ve 7244 sayılı Kanun ile İş Kanunu'nda (4857 sayılı Kanun) önemli geçici düzenlemeler yapılmıştır. Bu düzenlemelerin başında 'fesih yasağı' ve 'nakdi ücret desteği' gelmektedir. **1. Fesih Yasağı (Geçici Madde 10):** * **Kapsam ve Süre:** Bu düzenleme uyarınca, Kanun kapsamında olup olmadığına bakılmaksızın her türlü iş veya hizmet sözleşmesi, maddenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren üç ay süreyle (Cumhurbaşkanı tarafından altı aya kadar uzatılabilme yetkisiyle) işveren tarafından feshedilemez. * **İstisnalar:** Fesih yasağının tek istisnası, 4857 sayılı Kanun'un 25. maddesinin birinci fıkrasının (II) numaralı bendinde ve diğer kanunların ilgili hükümlerinde yer alan 'ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan haller ve benzeri sebeplerdir'. Yani, işçinin hırsızlık, hakaret, görevi aksatma gibi ahlaka ve iyi niyete aykırı davranışları fesih sebebi olmaya devam etmiştir. * **Ücretsiz İzne Ayırma Yetkisi:** Fesih yasağı uygulanan dönemde işverenlere, işçiyi tamamen veya kısmen ücretsiz izne ayırma yetkisi tanınmıştır. Önemli bir nokta ise, bu ücretsiz izne ayrılmanın işçiye haklı nedene dayanarak sözleşmeyi fesih hakkı vermemesidir. * **Yaptırım:** Bu madde hükümlerine aykırı olarak iş sözleşmesini fesheden işveren veya işveren vekiline, sözleşmesi feshedilen her işçi için fiilin işlendiği tarihteki aylık brüt asgari ücret tutarında idari para cezası verilir. **2. Nakdi Ücret Desteği (Geçici Madde 24):** * **Kapsam:** Bu destek, fesih yasağı döneminde iş sözleşmesi bulunmakla birlikte: * 4857 sayılı Kanun'un geçici 10. maddesi uyarınca işveren tarafından ücretsiz izne ayrılan ve kısa çalışma ödeneğinden yararlanamayan işçiler, * 15.03.2020 tarihinden sonra 51. madde kapsamında (işsizlik sigortası) iş sözleşmesi feshedilen ve bu Kanunun diğer hükümlerine göre işsizlik ödeneğinden yararlanamayan işçiler, * Herhangi bir sosyal güvenlik kuruluşundan yaşlılık aylığı almamak kaydıyla, fesih yapılamayacak süreyi geçmemek üzere, ücretsiz izinde bulundukları veya işsiz kaldıkları süre kadar Fon'dan günlük 39,24 Türk lirası (2020 yılı için) nakdi ücret desteği verilmiştir. * **Vergileme ve SGK:** Yapılan ödemelerden damga vergisi hariç herhangi bir kesinti yapılamaz. Nakdi ücret desteğinden yararlananlardan genel sağlık sigortalısı olmayanlar, Kanun'un 60. maddesinin birinci fıkrasının (g) bendi kapsamında genel sağlık sigortalısı sayılmış ve primleri Fon'dan karşılanmıştır. * **Yaptırım:** Nakdi ücret desteğinden yararlanan işçinin fiilen çalıştırıldığının tespiti halinde işverene, bu şekilde çalıştırılan her işçi ve çalıştırıldığı her ay için ayrı ayrı olmak üzere fiilin işlendiği tarihteki aylık brüt asgari ücret tutarında idari para cezası uygulanır ve ödenen nakdi ücret desteği yasal faiziyle birlikte işverenden tahsil edilir. **İşçi ve İşverenler Üzerindeki Başlıca Etkileri:** * **İstihdamın Korunması:** Fesih yasağı, salgın döneminde işten çıkarmaların önlenmesi ve istihdamın korunması açısından kritik bir rol oynamıştır. İşletmelerin, ekonomik zorluklara rağmen çalışanlarını işten çıkarmamasını teşvik etmiştir. * **Gelir Desteği:** Nakdi ücret desteği, özellikle ücretsiz izne çıkarılan veya işsizlik ödeneği alamayan işçiler için asgari bir gelir güvencesi sağlayarak mağduriyetlerini bir ölçüde hafifletmiştir. * **Maliyet Yükü ve Kötüye Kullanım Riski:** İşverenler açısından fesih yasağı, işgücünü elinde tutma maliyetini artırmıştır. Ayrıca, nakdi ücret desteği ve kısa çalışma ödeneği uygulamalarında, işverenlerin hatalı bilgi veya belge sunarak veya işçiyi kayıtdışı çalıştırmaya devam ederek menfaat sağlamaya çalışması gibi kötüye kullanım riskleri ortaya çıkmıştır, bu da ciddi idari para cezalarıyla karşılaşmalarına neden olmuştur. * **Esneklik ve Güvence Dengesi:** Düzenlemeler, işverenlere esneklik (ücretsiz izne ayırma) tanırken, işçilere de asgari bir güvence (fesih yasağı ve nakdi destek) sağlamıştır. Ancak bu denge, uygulamanın iyi niyetli ve objektif olmasına bağlıdır.