İşçinin talebi üzerine 'ücretsiz izin' kullanılmasının hukuki niteliği nedir? İş Kanunu'nda işverenin işçiye ücretsiz izin vermekle yükümlü olduğu zorunlu haller nelerdir?

Ücretsiz izin, iş sözleşmesinin tarafların (işçi ve işveren) anlaşmasıyla belirli bir süre için askıya alınmasıdır. Bu süre boyunca işçinin iş görme, işverenin ise ücret ödeme borcu ortadan kalkar. Kural olarak, işçinin ücretsiz izin talebinin kabulü işverenin takdirindedir. Ancak 4857 sayılı İş Kanunu, bazı durumlarda işverene, işçinin talebi halinde ücretsiz izin verme zorunluluğu getirmiştir. Bu haller şunlardır: 1) Analık Hali İzni (Doğum İzni) Sonrası (İş Kanunu m. 74): Kadın işçi, 16 haftalık analık izninin bitiminden sonra, isteği halinde altı aya kadar ücretsiz izin kullanabilir. Bu hak, üç yaşını doldurmamış çocuğu evlat edinen kadın veya erkek işçilere de tanınmıştır. 2) Doğum Sonrası Kısmi Süreli Çalışma Hakkı Sonrası (İş Kanunu m. 74): İşçi, doğum sonrası analık izni bitiminde, birinci doğumda 60, ikinci doğumda 120, sonraki doğumlarda 180 gün süreyle haftalık çalışma süresinin yarısı kadar ücretsiz izin kullanma hakkına da sahiptir. 3) Yıllık İzin Yol İzni (İş Kanunu m. 56/6): Yıllık iznini işyerinin bulunduğu yerden farklı bir yerde geçirecek olan işçinin talep etmesi ve bunu belgelemesi halinde, işveren gidiş-dönüş sürelerini karşılamak üzere 4 güne kadar ücretsiz yol izni vermek zorundadır. Bu zorunlu hallerde işveren izin vermezse idari para cezası ile karşılaşabilir (URL: https://kadimhukuk.com.tr/makale/ucretsiz-izin-formu-pdf-word/).