5271 sayılı CMK'nın 108. maddesi uyarınca tutukluluğun incelenmesi prosedürünün soruşturma ve kovuşturma evrelerindeki farklılıkları nelerdir? Yargıtay 16. Ceza Dairesi'nin 2018/754 K. sayılı kararında, CMK m. 101/3 ve m. 108 bağlamında tutukluluk incelemelerinde müdafiin rolü ve zorunluluğu nasıl yorumlanmıştır?
CMK m. 108'e göre tutukluluğun incelenmesi prosedürü, soruşturma ve kovuşturma evrelerinde farklılık gösterir: 1) Soruşturma Evresinde: Tutukluluk durumu, şüpheli veya müdafiinin talebi üzerine veya resen, Sulh Ceza Hakimi tarafından 'en geç otuzar günlük' aralıklarla incelenir. İnceleme genellikle dosya üzerinden yapılır. 2) Kovuşturma Evresinde: Mahkeme, 'her duruşmada' re'sen tutukluluk durumunu değerlendirmek zorundadır. Ayrıca duruşmalar arasında da talep üzerine veya re'sen inceleme yapabilir. Yine, en geç otuzar günlük sürelerle inceleme yapma zorunluluğu devam eder. Yargıtay 16. Ceza Dairesi'nin 2018/754 K. sayılı kararında, tutukluluk incelemelerinde müdafiin rolünün hayati önemi vurgulanmıştır. Karar, CMK m. 101/3'teki 'tutuklama talebiyle mahkemeye sevk edilen' şüpheli için müdafi görevlendirilmesinin zorunlu olduğu hükmünü, tutukluluğun devamına ilişkin incelemeler için de geçerli saymaktadır. Kararda, 'gözlem altına alınma ve tutuklamaya sevk gibi özgürlük ve güvenlik hakkının kısıtlanması tehlikesinin doğduğu anlarda müdafi zorunluluğuna işaret eden kanun koyucunun, tehlike gerçekleşip şüpheli veya sanığın tutuklanmasından sonra müdafi gerekmez düşüncesiyle hareket ettiğinin kabulüne olanak yoktur' denilmiştir. Buna göre, sadece ilk tutuklama anında değil, tutukluluğun devam edip etmeyeceğinin kararlaştırıldığı tüm periyodik incelemelerde de (özellikle tutukluluğun uzatılmasına ilişkin kararlarda - CMK m. 102/3), sanığın veya şüphelinin bir müdafii yoksa resen görevlendirme yapılması ve müdafiin görüşünün alınması zorunludur. Bu, adil yargılanma hakkının (Anayasa m. 36, AİHS m. 6) ve savunma hakkının bir gereğidir. Bu zorunluluğa uyulmaması, CMK m. 289 uyarınca mutlak bir hukuka aykırılık ve bozma nedenidir.