Adli para cezasının seçenek yaptırım olarak öngörüldüğü suçlarda, hakimin hapis cezası ile adli para cezası arasında tercih yaparken hangi kriterleri göz önünde bulundurması gerekir? Kasten işlenen suçlarda hapis cezasının adli para cezasına çevrilmesi için aranan temel şart nedir ve bu şart taksirli suçlarda farklılık gösterir mi?

Kanunda bir suçun yaptırımı olarak hapis cezası veya adli para cezasının seçenek olarak öngörüldüğü durumlarda (örneğin TCK m. 125/1), hakimin bu iki yaptırım arasında tercih yaparken TCK m. 61'deki cezanın bireyselleştirilmesine ilişkin kriterleri göz önünde bulundurması gerekir. Bu kriterler arasında suçun işleniş biçimi, failin kastının yoğunluğu, meydana gelen zarar veya tehlikenin ağırlığı, failin geçmişi, sosyal ve ekonomik durumu, yargılama sürecindeki pişmanlığı gibi unsurlar yer alır. Hakim, bu unsurları değerlendirerek somut olaya en uygun yaptırımı belirler. Kasten işlenen suçlarda, mahkemenin verdiği kısa süreli hapis cezasının adli para cezasına çevrilmesi için temel şart, hükmedilen hapis cezasının 'bir yıl veya daha az süreli' olmasıdır (TCK m. 50/1-a). Bu durumda mahkeme, sanığın kişiliğini, sosyal ve ekonomik durumunu, yargılama sürecindeki tutumunu ve suçun işlenmesindeki özellikleri göz önünde bulundurarak hapis cezasını adli para cezasına çevirebilir (takdir yetkisi). Bu şart, taksirli suçlarda farklılık gösterir. Taksirle işlenen suçlarda, ceza miktarına bakılmaksızın, yani bir yıldan fazla olsa dahi, mahkum olunan hapis cezası adli para cezasına çevrilebilir (TCK m. 50/4). Ancak bu durum, bilinçli taksir hallerini kapsamaz. Bilinçli taksir halinde yine bir yıllık sınır geçerlidir.