5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun (TCK) 30/1. maddesinde düzenlenen esaslı/kastı kaldıran hata halinin FETÖ/PDY yargılamalarındaki temel işlevi ve Anayasa Mahkemesi'nin (AYM) 'suçta ve cezada kanunilik' ilkesi kapsamındaki değerlendirmeleri bağlamında rolünü detaylı olarak açıklayınız.

TCK m.30/1'de düzenlenen esaslı/kastı kaldıran hata, fiilin icrası sırasında suçun kanuni tanımındaki maddi unsurları bilmeyen ve bilmesi de mümkün olmayan failin kasten hareket etmiş sayılamayacağını kabul eder. FETÖ/PDY yargılamalarında, AYM bu maddeye 'suçta ve cezada kanunilik' (İHAS m.7 ve Anayasa m.38) ilkesinin ihlali iddialarını incelerken önemli bir işlev yüklemiştir. AYM'ye göre, bir başvurucunun örgütün terör niteliğini ve amaçlarını bilmeden, yasal bir oluşum zannıyla hareket ettiği ortaya konulursa, bu fiillerden dolayı cezai sorumluluk altına sokulabileceğini öngöremez ve bu durum kanunilik ilkesine aykırılık teşkil eder. AYM'nin Adnan Şen kararında (B. No: 2018/8903, 15/4/2021) da belirtildiği gibi, yargı organları kişilerin yapılanmanın illegal yönünü bilmeden destek olmasını dikkate alarak TCK m.30/1 kapsamında değerlendirme yapmalıdır. Bu, terör örgütü üyeliği suçunun kapsamının öngörülemez şekilde genişletilmesinin önüne geçmek için kritik bir mekanizmadır.