Ceza Hukukunda 'öngörülebilirlik' ilkesinin temel amacı ve 'suçta ve cezada kanunilik' prensibi (İHAS m.7) açısından merkezi rolü nedir? İHAM içtihadında bu ilke nasıl vurgulanmıştır?
Ceza hukukunda 'öngörülebilirlik' ilkesi, 'suçta ve cezada kanunilik' prensibinin (İHAS m.7 ve Anayasa m.38) merkezi bir ölçütüdür. Bu ilkenin temel amacı, bireylerin hukuki güvenliğini sağlamak ve onları keyfi devlet müdahalelerine karşı korumaktır. İHAM içtihadında bu ilke şu şekilde vurgulanmıştır: 1. **Erişilebilirlik ve Açıklık**: Suçların ve cezaların kanun ile açıkça tanımlanmış olması ve bir kimsenin, ilgili hükmün lafzından veya ihtiyaç duyması durumunda mahkemelerin bu hükmü yorumlama şeklinden hangi davranışlarının ve ihmallerinin cezai sorumluluk gerektirdiğini anlayabilecek konumda bulunması gerekmektedir (Parmak ve Bakır/Türkiye, B. No: 22429/07; 25195/07, 03/12/2019, § 58). Kanunlar, herkesin anlayabileceği, yalın bir dille yazılmalı, muğlak ifadelerden kaçınılmalıdır. 2. **Keyfiliğe Karşı Koruma**: İHAM'a göre, 'Bir kural, ancak kamu mercileri tarafından keyfî olarak veya herhangi bir tarafın zararına olacak şekilde kapsamlı biçimde uygulanmasına karşı bir koruma tedbiri sağladığında kuralın öngörülebilir nitelikte olduğu kabul edilebilir' (Işıkırık/Türkiye, B. No: 41226/09, 14/11/2017, § 58). Bu, yargı organlarının kanunları yorumlarken veya uygularken keyfi davranmasını engelleyici bir fonksiyona sahiptir. 3. **Genişletici Yorum ve Kıyas Yasağı**: 'Suçta ve cezada kanunilik' ilkesi, mevcut suçların kapsamını daha önceden suç sayılmayan fiillere teşmil edilmesini yasaklar (Del Río Prada/İspanya [BD], B. No. 42750/09, 21/10/2013, § 78). Öngörülebilirlik, kıyas yasağını ve aleyhe genişletici yorum yasağını (TCK m.2/3) da gerektirir, zira bu tür yorumlar, bireylerin davranışlarının cezalandırılacağını önceden bilmelerini engeller. Özetle, 'öngörülebilirlik' ilkesi, bireylerin hukuki güvenliklerini sağlamak, hangi davranışlarının suç teşkil edeceğini önceden bilmelerine olanak tanımak ve yargısal keyfiliğe karşı onları korumak için ceza hukukunun temel bir güvencesidir.