Adli ve Önleme Aramaları Yönetmeliği'nin (AÖAY) hukuki niteliği ve kanunla ilişkisi nedir? Danıştay'ın AÖAY'nin bazı maddeleri hakkında verdiği iptal kararlarının arama hukukuna etkisi nedir?

AÖAY, 2559 sayılı Polis Vazife ve Salâhiyet Kanunu, CMK ve diğer ilgili kanunlara dayanılarak çıkarılmış bir yönetmeliktir. Anayasa m.124 gereğince yönetmelikler, Başbakanlık, bakanlıklar ve kamu tüzel kişilerinin kendi görev alanlarını ilgilendiren kanunların ve tüzüklerin uygulanmasını sağlamak üzere ve bunlara aykırı olmamak şartıyla çıkarılan yazılı hukuk kurallarıdır. Yani yönetmelikler, kanunun sınırlarını genişletemez, sadece kanunların uygulanma şeklini gösterir. AÖAY, arama işlemlerinin usul ve esaslarını ayrıntılı olarak düzenlemektedir. Danıştay Onuncu Dairesi'nin 13.03.2007 tarihli ve İdari Dava Daireleri Kurulu'nun 14.09.2012 tarihli kararlarında, AÖAY'nin bazı maddeleri (örn. 8. maddesinin (a) bendindeki 'yakalanması amacıyla konutunda, işyerinde, yerleşim yerinde, bunların eklentilerinde ve aracında yapılacak aramada…' ibaresi, aynı maddenin (f) bendindeki 'ilgilinin rızası' ibaresi ile 30. maddesinin 1. fıkrası) kanuna aykırı olduğu gerekçesiyle iptal edilmiştir. Bu iptal kararları, yönetmeliklerin kanun koyucunun iradesinin ve kanunun sınırlarının dışına çıkamayacağını göstermektedir. Özellikle arama gibi temel hak ve özgürlüklere müdahale eden bir koruma tedbiri söz konusu olduğunda, kanunilik ilkesinin sıkı bir şekilde uygulanması ve yönetmeliklerin kanuna aykırı hükümler içermemesi hayati önem taşır. Bu iptal kararları, arama hukukunda kanunilik ve hukuki güvenlik ilkelerinin pekiştirilmesine katkıda bulunmuştur.