5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun (CMK) 90. maddesinde düzenlenen 'yakalama' yetkisinin temel dayanakları nelerdir? Özellikle kolluk görevlilerinin 'suçüstü' hali ve 'gecikmesinde sakınca bulunan haller'deki yakalama yetkisini açıklayınız.
CMK m.90, 'yakalama' yetkisini düzenler. Bu maddeye göre: 1. **Herkes Tarafından Yakalama**: Kişiye suçu işlerken rastlanması (suçüstü) veya suçüstü bir fiilden dolayı izlenen kişinin kaçması olasılığının bulunması veya kimliğinin hemen belirlenmesinin mümkün olmaması hallerinde herkes geçici olarak yakalama yapabilir (CMK m.90/1). 2. **Kolluk Görevlileri Tarafından Yakalama**: Kolluk görevlileri, tutuklama kararı veya yakalama emri düzenlenmesini gerektiren ve 'gecikmesinde sakınca bulunan' hallerde; Cumhuriyet savcısına veya amirlerine derhal başvurma olanağı bulunmadığı takdirde, yakalama yetkisine sahiptirler (CMK m.90/2). Ayrıca, PVSK m.13/1-A ve Ek 6. maddeleri de polise suçüstü halinde veya gecikmesinde sakınca bulunan diğer hallerde kuvvetli iz, eser, emare veya delil bulunan şüphelileri yakalama yetkisi verir. Kolluk, yakaladığı kişinin kaçmasını, kendisine veya başkalarına zarar vermesini önleyecek tedbirleri almalı, hemen Cumhuriyet savcısına bilgi vermeli ve emirleri doğrultusunda işlem yapmalıdır (CMK m.90/4-5). **Suçüstü** (CMK m.2/j) ise şu durumları kapsar: * İşlenmekte olan suçu. * Henüz işlenmiş olan fiil ile fiilin işlenmesinden sonra kolluk, suçtan zarar gören veya başkaları tarafından takip edilerek yakalanan kişinin işlediği suçu. * Fiilin pek az önce işlendiğini gösteren eşya ve delille yakalanan kimsenin işlediği suçu. **Gecikmesinde Sakınca Bulunan Hal**: Derhal işlem yapılmadığı takdirde tedbirden beklenen faydanın elde edilemeyecek, ceza muhakemesinin gereği gibi ve amacına uygun biçimde yapılamayacak olmasıdır (örn. delillerin yok edilmesi, sanığın kaçması). Bu hallerde kolluk, bir arama kararı veya emri beklemeden arama yapmak, delilleri elde etmek ve failleri yakalamakla görevli olabilir. Bu yetkiler, kamu düzeni ve güvenliğini sağlamak amacıyla kolluğa tanınmış istisnai ve ani müdahale imkanlarıdır.