CMK'nın 120. maddesinde düzenlenen 'Aramada Hazır Bulunabilecekler' hükmü ile 119/4. maddesindeki 'arama tanığı' bulundurma zorunluluğunun amaçları ve bu hükümlere aykırılığın hukuki sonuçları nelerdir?

CMK m.120/1, aranacak yerlerin sahibi veya eşyanın zilyedi ile onların temsilcisi, hısımları, birlikte oturanlar veya komşularının aramada hazır bulunabileceğini düzenler. Bu hüküm, arama işlemine maruz kalan kişinin menfaatlerini korumayı ve savunma hakkını güvence altına almayı amaçlar. CMK m.120/3 ise kişinin avukatının aramada hazır bulunmasına engel olunmayacağını belirterek savunma hakkının önemini vurgular. CMK m.119/4 ise Cumhuriyet savcısı hazır olmaksızın konut, işyeri veya diğer kapalı yerlerde arama yapabilmek için o yer ihtiyar heyetinden veya komşulardan iki kişinin 'bulundurulmasını' zorunlu kılar. Bu kişilere 'arama tanığı' denir. Arama tanığı bulundurma zorunluluğunun amacı, arama işleminin şeffaf ve hukuka uygun bir şekilde yapılmasını sağlamak, ileride doğabilecek 'delillerin görevlilerce yerleştirildiği' gibi iddiaların önüne geçmek ve elde edilen delillerin güvenilirliğini temin etmektir. Arama tanıkları, aramayı yapan kolluk görevlileri dışında, dışarıdan, tarafsız gözlemciler olarak işlemde yer alırlar ve tutanağı imzalarlar. Kolluk görevlileri arama tanığı olamaz. Bu hükümlere aykırılıkların hukuki sonuçları ise CMK m.217/2'de düzenlenmiştir: 'Yüklenen suç, hukuka uygun bir şekilde elde edilmiş her türlü delille ispat edilebilir.' Yargıtay Ceza Genel Kurulu (örn. 28.04.2015 tarihli, 2013/9-464 E., 2015/132 K. sayılı kararında) ve Anayasa Mahkemesi (örn. 19.11.2014 tarihli, 2013/6183 Başvuru numaralı kararında) bu kurallara aykırı olarak yapılan arama sonucunda elde edilen delillerin 'hukuka aykırı delil' niteliğinde olduğunu ve hükme esas alınamayacağını kabul etmiştir. Özellikle aramada elde edilen delillerin tek veya belirleyici delil olması durumunda, bu hukuka aykırılık bir bütün olarak yargılamanın adil yargılanma hakkını (Anayasa m.36) ihlal eder nitelikte görülmektedir.