Bir yabancı mahkeme boşanma kararının Türkiye'de 'tanınması' ile 'tenfizi' arasındaki temel hukuki fark nedir? Metinde belirtildiği üzere, Almanya'da boşanmış bir çiftin Türkiye'de bu boşanmanın geçerli sayılması için neden bir dava açması gerekmektedir? Tanıma davası sonucunda verilen kararın hukuki etkisi ile tenfiz davası sonucunda verilen kararın hukuki etkisi arasındaki ayrımı, kararların 'icra kabiliyeti' üzerinden açıklayınız. Yabancı mahkemenin ceza ilamlarında yer alan kişisel haklarla ilgili hükümlerin tenfiz edilebilmesi (MÖHUK m. 50/2) ne anlama gelmektedir? Bir örnekle izah ediniz.
Tanıma ve tenfiz arasındaki temel hukuki fark, kararın Türkiye'deki hukuki sonuçlarının niteliğinde yatar: 1) Tanıma: Yabancı bir mahkeme kararının Türkiye'de 'kesin hüküm' (HMK m. 303) ve 'kesin delil' niteliği kazanmasını sağlar. Tanıma kararı, kurucu (inşai) bir etki yaratmaz; sadece yabancı kararın tespit edici (deklaratif) etkisini Türkiye'de geçerli kılar. Örneğin, tanıma kararıyla Almanya'daki boşanma, Türk hukuk sistemi açısından da geçerli hale gelir ve tarafların nüfus kayıtlarındaki medeni hali 'boşanmış' olarak düzeltilir. Bu kararın doğrudan bir 'icra kabiliyeti' yoktur; yani bu karara dayanarak bir malvarlığı haczettirilemez. 2) Tenfiz: Yabancı bir mahkeme kararının, sanki bir Türk mahkemesi tarafından verilmiş gibi Türkiye'de 'icra edilebilir' hale gelmesini sağlar. Tenfiz kararı, yabancı karara icra kabiliyeti kazandırır. Örneğin, Almanya'daki boşanma kararında ayrıca 100.000 Euro tazminata da hükmedilmişse, bu tazminatın Türkiye'de tahsil edilebilmesi için sadece tanıma yeterli değildir, 'tenfiz' davası açılması zorunludur. Tenfiz kararı alındıktan sonra bu karar, ilamlı icra takibine konu edilebilir. Almanya'da boşanmış bir çiftin dava açma zorunluluğu, devletlerin egemenlik ilkesinden kaynaklanır. Her devletin yargı kararları kural olarak sadece kendi sınırları içinde geçerlidir. Başka bir devletin yargı kararının kendi ülkesinde hukuki sonuç doğurabilmesi için, o ülkenin kendi mahkemelerinin bir denetimden geçirerek onay vermesi (tanıma/tenfiz) gerekir. MÖHUK m. 50/2'nin anlamı şudur: Örneğin, Fransa'da görülen bir ceza davasında, sanığın mahkumiyetinin yanı sıra, suçtan zarar gören mağdura 50.000 Euro manevi tazminat ödemesine de karar verilmişse; ceza mahkumiyetinin kendisi (hapis cezası) Türkiye'de tenfiz edilemez. Ancak kararın kişisel hakka (hukuk davası niteliğindeki) ilişkin olan 'tazminat' kısmı, Türkiye'de tenfiz davasına konu edilebilir ve bu tazminat alacağı, tenfiz kararı alındıktan sonra Türkiye'de icra yoluyla tahsil edilebilir. (Kaynak: oner.av.tr/tanima-tenfiz-davasi/)