Yoklama kaçağı veya bakaya durumundaki bir yükümlüye kesilen idari para cezasına karşı, ceza tutanağının tebliğinden itibaren 15 gün içinde Sulh Ceza Hakimliğine itiraz edilebilmektedir. Bu itiraz üzerine Sulh Ceza Hakimliğinin yapacağı incelemenin kapsamı ne olmalıdır? Hakimlik, sadece işlemin usulüne uygun yapılıp yapılmadığını mı denetler (tebligat usulü, yetki vb.), yoksa fiilin esasına girerek kişinin yoklama kaçağı olup olmadığı, mazeretinin bulunup bulunmadığı gibi hususları da inceleyebilir mi? Bu durumu, idari yaptırımlara karşı yargı yolunun etkinliği ilkesi çerçevesinde değerlendiriniz.
Sulh Ceza Hakimliğinin yapacağı inceleme, sadece usuli bir denetimle sınırlı değildir; hem usul hem de esas yönünden bir incelemeyi kapsar. Bu, idari yaptırımlara karşı Anayasa m. 129/3'te öngörülen yargı yolunun etkinliğinin bir gereğidir. Hakimliğin inceleme kapsamı şu hususları içermelidir: 1) Usuli Denetim: - Kararı veren makamın yetkili olup olmadığı. - İdari para cezası tutanağının yasal unsurları taşıyıp taşımadığı. - Tutanak veya kararın ilgiliye usulüne uygun tebliğ edilip edilmediği. - İtirazın süresinde yapılıp yapılmadığı. 2) Esasa İlişkin Denetim: - Fiilin (yoklama kaçağı/bakaya kalma) gerçekten işlenip işlenmediği. Yani, kişinin yükümlülük başlangıç tarihinin doğru tespit edilip edilmediği. - Yükümlünün, fiili işlediği dönemde kanunen geçerli bir mazeretinin (örn: sağlık sorunu, tutukluluk, yurtdışında bulunma gibi) olup olmadığı. - Yükümlünün, metinde belirtildiği gibi askerliğe elverişsiz veya muafiyet hakkı sahibi olup olmadığı. - Yükümlünün, erteleme hakkı olduğu halde bu hakkı kullanmamış olsa bile, bu hakkın varlığının idari para cezasını iptal ettirip ettirmeyeceği. - Uygulanan idari para cezasının miktarının, kanuna uygun hesaplanıp hesaplanmadığı. Etkin bir yargısal denetim, idarenin eyleminin sadece şekli unsurlarını değil, maddi temelini ve hukuka uygunluğunu da kapsamlı bir şekilde incelemeyi gerektirir. Sulh Ceza Hakimliği, idarenin yerine geçerek bir karar veremez ancak idari işlemin hukuka aykırı olduğunu tespit ederse (örneğin, kişinin haklı bir mazereti olduğuna kanaat getirirse), idari para cezası kararını kaldırabilir. Bu geniş kapsamlı denetim, keyfi idari işlemler karşısında bireyi korumanın temel bir güvencesidir. (Kaynak: avmehmetgenc.com/yoklama-kacagi-yoklama-kacagi-cezasi-nedir/)