Askerlik hizmeti sonrası işe dönmek isteyen bir işçi, 4857 sayılı İş Kanunu m. 31 uyarınca, terhis tarihinden itibaren 2 ay içinde işverene başvurmalıdır. Metinde, bedelli askerlik yapan işçilerin işe iade davası açma hakkının Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nca kabul edilmediği, ancak İş K. m. 31'e dayanarak işe alınmayı talep edebileceği belirtilmiştir. Bu iki hukuki kurum (işe iade davası ve İş K. m. 31'e dayalı işe alınma talebi) arasındaki temel farkları, korunan hukuki menfaat, talep edilebilecek haklar ve işverenin yükümlülükleri açısından karşılaştırmalı olarak analiz ediniz. Yargıtay'ın bedelli askerlik yapanlar için işe iade davasını reddederken, m. 31'e dayalı talebi kabul etmesinin altında yatan hukuki mantığı açıklayınız.

İşe iade davası (İş K. m. 20-21), iş güvencesi kapsamında olan ve iş akdi haksız yere feshedilen işçinin işine geri dönmesini amaçlayan bir davadır. Sonucunda işe başlatma veya iş güvencesi tazminatı ödenmesi vardır. Korunan hukuki menfaat, işçinin işini korumaktır. İş K. m. 31 ise, askerlik gibi kanuni bir görev nedeniyle işten ayrılan işçiye, görev bitiminde eski işine dönme konusunda bir öncelik hakkı tanıyan özel bir düzenlemedir. Burada korunan menfaat, kanuni görevini yerine getiren işçinin iş hayatına geri dönüşünü kolaylaştırmaktır. Temel farklar şunlardır: 1) Dayanak: İşe iade, haksız feshe; m. 31 ise kanuni göreve dayanır. 2) Sonuçları: İşe iadede işe başlatma veya tazminat (işe başlatmama tazminatı, boşta geçen süre ücreti) söz konusuyken, m. 31'de işe alınma zorunluluğu (boş yer varsa) veya 3 aylık ücret tutarında özel bir tazminat vardır. Yargıtay'ın ayrımının mantığı şudur: İşe iade davası, bir 'fesih' işlemine karşı açılır. Askerlik nedeniyle ayrılma, işçi tarafından yapılan haklı bir fesih olup, işverenin bir feshi söz konusu değildir. Bu nedenle işe iade davasının koşulları oluşmaz. Ancak m. 31, fesihten bağımsız, askerlik görevini tamamlayan işçiye tanınmış özel bir 'tekrar işe alınma talep hakkı' düzenler. Bedelli askerlik yapan işçi de askerlik görevini ifa ettiğinden bu özel haktan yararlanabilir. (Kaynak: ayboga.av.tr/askerlik-nedeniyle-isten-ayrilma/)