Konkordato, borçlarını vadesinde ödeyemeyen veya ödeyememe tehlikesi altında bulunan bir borçlunun, alacaklılarıyla yaptığı ve mahkemece tasdik edilen bir anlaşma ile borçlarını yapılandırmasıdır. Konkordato müessesesinin hukuki niteliği hakkındaki doktrindeki tartışmaları (sözleşme, kazai karar, kendine özgü cebri icra türü) özetleyiniz. Metinde belirtilen 'iflasa tabi olan' ve 'iflasa tabi olmayan' borçlular için konkordato talep edilebilecek yetkili ve görevli mahkemenin farklı belirlenmesinin sebebini, iflas hukukunun temel prensipleri açısından açıklayınız.
Konkordatonun hukuki niteliği doktrinde tartışmalıdır: 1) Sözleşme Görüşü: Konkordatonun temelinde borçlu ile alacaklıların bir anlaşması yattığı için, bunun özel hukuk sözleşmesi niteliğinde olduğunu savunur. Ancak bu görüş, anlaşmaya katılmayan alacaklıları da bağlamasını ve mahkeme tasdikinin zorunlu olmasını açıklamakta yetersiz kalır. 2) Kazai Karar Görüşü: Konkordatonun hukuki sonuçlarını doğuran asıl unsurun mahkemenin tasdik kararı olduğunu, bu nedenle bir mahkeme hükmü niteliği taşıdığını ileri sürer. Bu görüş de tarafların iradelerinin ve anlaşmalarının merkezi rolünü göz ardı eder. 3) Karma Görüş / Kendine Özgü Hukuki Müessese (Hakim Görüş): Metinde de belirtildiği gibi, Türk-İsviçre hukukunda hakim olan bu görüşe göre konkordato, hem tarafların iradelerini (sözleşme unsuru) hem de mahkemenin denetim ve onayını (kazai unsur) içeren, kendine özgü (sui generis) bir kurumdur. Esasen, iflasın sert sonuçlarından kaçınmayı amaçlayan, 'kolektif bir tasfiye şekli' ve 'hafifletilmiş bir cebri icra türü' olarak nitelendirilir. Yetkili ve görevli mahkemenin farklı belirlenmesinin sebebi, borçlunun hukuki statüsü ve tabi olduğu icra-iflas rejimiyle ilgilidir: - Görevli Mahkeme: Her iki durumda da görevli mahkeme 'Asliye Ticaret Mahkemesi'dir. Çünkü konkordato, ticari hayata ilişkin ve ticari işletmelerin devamlılığını hedefleyen, uzmanlık gerektiren bir müessesedir. - Yetkili Mahkeme: a) İflasa Tabi Borçlu İçin (Tacirler): Yetkili mahkeme, İİK m. 154'e göre 'borçlunun muamele merkezinin bulunduğu yer' mahkemesidir. Çünkü iflas, tacirin tüm malvarlığını kapsayan kolektif bir tasfiye yoludur ve bu tasfiyenin, ticari faaliyetlerinin merkezi olan yerden yönetilmesi esastır. Konkordato da iflasın bir alternatifi olduğu için aynı yetki kuralına tabi tutulmuştur. b) İflasa Tabi Olmayan Borçlu İçin (Tacir olmayanlar, esnaf vb.): Yetkili mahkeme, genel yetki kuralı olan 'borçlunun yerleşim yeri' mahkemesidir (HMK m. 6). Bu borçlular iflas yoluyla değil, haciz yoluyla takip edildiklerinden, haklarındaki genel yetki kuralı konkordato için de geçerli kılınmıştır. (Kaynak: or.av.tr/konkordato-nedir/)