6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu'nun 17. maddesi ve ilgili yönetmelikler, tehlikeli ve çok tehlikeli sınıfta yer alan işlerde mesleki eğitim belgesi zorunluluğu getirmektedir. Metinde atıf yapılan 9 Nisan 2021 tarihli Tebliğ ile 40 yeni meslek bu kapsama alınmıştır. Bir işverenin, bu tebliğde sayılan bir mesleği icra eden ve yeterlilik belgesi olmayan bir çalışanını 9 Nisan 2022 tarihinden sonra çalıştırmaya devam etmesi halinde karşılaşacağı hukuki ve cezai sorumlulukları, idari para cezası ve olası bir iş kazası senaryosu üzerinden bütüncül bir şekilde analiz ediniz. İşverenin 'çalışanın mesleki yeterliliği bulunmamasına rağmen ilgili görevde çalıştırması' olgusunun, iş kazası sonucunda açılacak tazminat ve ceza davalarında 'kusur' oranının belirlenmesindeki etkisini tartışınız.
İşverenin, 9 Nisan 2022'den sonra mesleki yeterlilik belgesi olmayan bir çalışanı ilgili tebliğ kapsamındaki bir işte çalıştırması durumunda karşılaşacağı sorumluluklar çok yönlüdür: 1) İdari Sorumluluk: 5544 Sayılı Kanun'un Ek-1. maddesi uyarınca, iş müfettişlerinin denetimi sonucunda her bir çalışan için idari para cezası uygulanır. Bu, doğrudan kanun hükmüne aykırılığın bir sonucudur. 2) Hukuki Sorumluluk (İş Kazası Halinde): Böyle bir çalışanın iş kazası geçirmesi durumunda, işverenin hukuki sorumluluğu ağırlaşır. İşveren, 6331 sayılı Kanun'da belirtilen 'mesleki riskleri önleme', 'eğitim verme' ve 'çalışanın işe uygunluğunu gözetme' gibi temel yükümlülüklerini ihlal etmiş sayılır. Bu durum, işverenin kusur oranının belirlenmesinde kritik bir rol oynar. Mahkeme, işverenin bu yasal zorunluluğu göz ardı etmesini 'ağır kusur' olarak nitelendirecektir. Bu da, açılacak maddi ve manevi tazminat davalarında işverenin ödemekle yükümlü olacağı tazminat miktarını doğrudan artırır. 3) Cezai Sorumluluk (İş Kazası Halinde): İş kazasının yaralanma veya ölümle sonuçlanması halinde, işveren veya işveren vekilleri hakkında TCK kapsamında 'taksirle yaralama' (TCK m. 89) veya 'taksirle ölüme neden olma' (TCK m. 87) suçlarından ceza davası açılır. Çalışanın mesleki yeterliliğinin bulunmaması, işverenin 'öngörülebilir' bir riski önlemek için 'gerekli dikkat ve özeni' göstermediğinin en somut kanıtlarından biri olacaktır. Bu durum, 'bilinçli taksir' (TCK m. 22/3) hükümlerinin uygulanması ihtimalini gündeme getirebilir ve verilecek cezanın artmasına neden olabilir. Dolayısıyla, belgesiz çalıştırma sadece bir idari yaptırımla sınırlı kalmaz, olası bir iş kazasında işverenin hem hukuki hem de cezai sorumluluğunu katlayarak artırır. (Kaynak: kalemci.av.tr/mesleki-yeterlilik-belgesi-zorunlulugu-getirilen-meslekler/)