TCK m. 90'da düzenlenen insan üzerinde deney suçunun ceza sorumluluğunu ortadan kaldıran şartlar, 'hasta olmayan insanlar' ve 'hasta olan insanlar' üzerinde yapılan deneyler açısından nasıl farklılaşmaktadır? Özellikle 'tedavi amaçlı deneme' kavramının hukuki çerçevesini ve rızanın niteliğini açıklayınız.

İnsan üzerinde deney suçunda ceza sorumluluğunu kaldıran şartlar, denek sağlıklı mı hasta mı olduğuna göre farklılaşır: 1) Sağlıklı (Hasta Olmayan) İnsan Üzerinde Deney (TCK m. 90/2): Suç olmaması için; yetkili kurul izni, öncelikle insan dışı ortamda veya hayvanlar üzerinde yapılmış olması, insan üzerinde yapılmasının bilimsel olarak zorunlu olması, öngörülebilir kalıcı zarar bırakmaması, insan onuruyla bağdaşmayacak acı vermemesi, amacın kişiye yüklenen külfetten ağır basması ve bilgilendirilmiş yazılı rızanın varlığı gibi çok sıkı şartlar aranır. 2) Hasta İnsan Üzerinde 'Tedavi Amaçlı Deneme' (TCK m. 90/4): Burada amaç, bilimsel meraktan çok hastanın tedavisidir. Suç olmaması için; bilinen tıbbi yöntemlerin sonuç vermeyeceğinin anlaşılması, denemenin bilimsel yöntemlere uygun olması, uzman hekim tarafından hastane ortamında yapılması ve denemenin mahiyet ve sonuçları hakkında yeterli bilgilendirmeye dayalı yazılı rızanın alınması gerekir. Görüldüğü gibi, tedavi amaçlı denemede şartlar, doğrudan hastanın menfaatine yönelik olduğu için, salt bilimsel deneye göre daha esnektir. Her iki durumda da 'bilgilendirilmiş onam' (informed consent) temel bir hukuka uygunluk nedenidir. (Kaynak: avmehmetgenc.com/insan-uzerinde-deney-sucu-ve-cezasi)