Tasarrufun iptali davasının (İİK m. 277) görevli ve yetkili mahkemesi neresidir? Bu davanın, borçlunun yerleşim yerinde veya işlemin yapıldığı yerde değil de, genel hükümlere göre belirlenmesinin sebebi nedir?

Metinlerde doğrudan belirtilmese de, tasarrufun iptali davaları (İİK m. 277 vd.) genel hükümlere tabi bir dava türüdür. Bu nedenle görevli mahkeme Asliye Hukuk Mahkemesi'dir. Yetkili mahkeme ise HMK m. 6 uyarınca, davanın açıldığı tarihteki davalının yerleşim yeri mahkemesidir. Tasarrufun iptali davasında davalı, borçlu ile birlikte, tasarruftan yararlanan üçüncü kişi (veya onun mirasçıları) olduğundan, dava bu davalılardan herhangi birinin yerleşim yeri mahkemesinde açılabilir (HMK m. 7). Bu davanın, borçlunun yerleşim yeri veya işlemin yapıldığı yerde görülmemesinin sebebi, davanın niteliğiyle ilgilidir. Tasarrufun iptali davası, bir icra takibine bağlı olsa da, bir 'icra mahkemesi' işi değildir; genel mahkemede görülen, maddi hukuka dayalı bir eda ve inşai dava niteliği taşır. Ayrıca, dava doğrudan borçlunun şahsına değil, onun yaptığı 'tasarruf işlemi'nin iptaline ve bu işlemle malı devralan 'üçüncü kişinin' o malı hacze ve satışa iade etmesine yönelik olduğu için, davanın asıl hasmı malı devralan üçüncü kişidir. Hukuk Muhakemeleri Kanunu'ndaki temel yetki kuralı da davalının yerleşim yeri mahkemesi olduğu için, bu genel kuralın uygulanması doğaldır. Bu dava, taşınmazın aynına ilişkin bir dava olmadığından, HMK m. 12'deki taşınmazın bulunduğu yerin kesin yetkili olması kuralı da burada uygulanmaz.