Velayetin düzenlenmesinde mahkeme, idrak çağındaki çocuğun beyanını alırken, çocuğun bu beyanının 'yönlendirme' sonucu olup olmadığını nasıl tespit edebilir? Bu tespit sürecinde sosyal inceleme raporunun (SİR) ve uzmanın rolü nedir?
Mahkeme, çocuğun beyanının samimi ve kendi iradesine dayalı olup olmadığını, yani bir ebeveyn tarafından 'yönlendirilip yönlendirilmediğini' tespit etmek için birkaç yönteme başvurur. Bu süreçte en önemli araç, uzmanlar tarafından hazırlanan 'sosyal inceleme raporu'dur (SİR). Uzmanın Rolü ve Tespiti: 1) Gözlem ve Görüşme Tekniği: Pedagog, psikolog veya sosyal hizmet uzmanı, çocukla mahkeme ortamının stresinden uzak, daha rahat bir ortamda (adli görüşme odaları) özel görüşme teknikleri kullanarak konuşur. Bu görüşmede, çocuğun kullandığı dilin kendi yaşına ve gelişim düzeyine uygun olup olmadığı, ezberlenmiş veya bir başkasının ağzından çıkmış gibi ifadeler kullanıp kullanmadığı analiz edilir. 2) Ebeveyn-Çocuk İlişkisinin Gözlemlenmesi: Uzman, her iki ebeveynle de çocuğun ilişkisini ayrı ayrı gözlemler. Çocuğun hangi ebeveynle daha doğal, rahat ve samimi bir iletişim kurduğunu, hangisinin yanında daha gergin veya kontrollü davrandığını tespit eder. 3) Çelişkilerin Tespiti: Uzman, çocuğa farklı zamanlarda ve farklı şekillerde sorduğu sorularla, beyanlarında tutarlılık olup olmadığını kontrol eder. Yönlendirilmiş bir çocuk, genellikle ezberlediği senaryonun dışına çıktığında çelişkili cevaplar verebilir. 4) Aile Dinamiklerinin İncelenmesi: Uzman, raporunda sadece çocuğu değil, anne ve babanın tutumlarını, kişilik yapılarını ve çocuğa yaklaşımlarını da değerlendirir. Bir ebeveynin diğerini kötüleyici, çocuğu bir araç olarak kullanan veya baskıcı bir tutum içinde olduğunu tespit edebilir. Sosyal inceleme raporu, tüm bu gözlem ve analizleri içererek, çocuğun beyanının samimiyeti ve olası bir yönlendirmenin varlığı hakkında hakime bilimsel ve objektif bir görüş sunar. Hakim, bu raporu ve kendi gözlemini birleştirerek nihai kararını verir. (Kaynak: www.zulkufarslan.av.tr/velayet-davasinda-cocugun-gorusu/)