Çekişmeli boşanma davasında, tarafların dava dilekçesinde talep etmedikleri halde, hakimin müşterek çocuk yararına iştirak nafakasına veya taraflardan biri yararına tedbir nafakasına re'sen (kendiliğinden) karar verip veremeyeceğini, bu nafakaların hukuki nitelikleri (kamu düzeni, geçici önlem) açısından ayrı ayrı değerlendiriniz.

Evet, hakim re'sen karar verebilir, ancak nafakaların türüne göre gerekçesi farklıdır. 1) İştirak Nafakası: Velayet konusu gibi, çocuğun bakımı ve geçimini ilgilendiren iştirak nafakası da doğrudan 'çocuğun üstün yararı' ile ilgilidir ve 'kamu düzenindendir'. Boşanma davasında hakim, velayeti bir tarafa verirken, diğer tarafın çocuğun giderlerine katılımını sağlamakla yükümlüdür. Bu nedenle, taraflar talep etmemiş olsa bile, hakim çocuğun menfaatini korumak amacıyla re'sen iştirak nafakasına hükmedebilir. 2) Tedbir Nafakası: Tedbir nafakası, boşanma davası süresince eşlerin ve çocukların barınma ve geçimine ilişkin HMK ve TMK uyarınca alınması gereken 'geçici bir önlem'dir. Hakim, davanın devamı süresince gerekli olan tüm geçici önlemleri (TMK m. 169) re'sen almakla görevlidir. Bu nedenle, dava süresince ekonomik olarak zor duruma düşecek olan eş veya çocukların korunması amacıyla, talep olmasa dahi hakim re'sen tedbir nafakasına karar verebilir. Buna karşılık, boşanma sonrası için talep edilen 'yoksulluk nafakası' kamu düzeninden sayılmaz ve mutlaka talep edilmesi gerekir; hakim re'sen yoksulluk nafakasına hükmedemez. (Kaynak: oner.av.tr/cekismeli-bosanma/, or.av.tr/nafaka-davalari-hakkinda-genis-bilgilendirme/)