2022/32-66 sayılı Tebliğ ile getirilen menkul satış sözleşmelerinde dövizle ödeme yasağının, 'Borsa İstanbul A.Ş. Kıymetli Madenler ve Kıymetli Taşlar Piyasası’nda döviz cinsinden gerçekleştirilen işlemler' için uygulanmamasının hukuki ve ekonomik gerekçesi nedir? Bu istisnanın, sermaye piyasalarının işleyişi ve uluslararası ticaretteki rolü açısından önemini analiz ediniz.
Bu istisnanın temel hukuki ve ekonomik gerekçesi, Borsa İstanbul gibi organize piyasaların özel niteliği, uluslararası entegrasyonu ve bu piyasalardaki işlemlerin standart ticari alım satımlardan farklı bir mantığa dayanmasıdır. 1) Ekonomik Gerekçe (Fiyatlama ve Arbitraj): Kıymetli madenler (altın, gümüş vb.) ve kıymetli taşlar, uluslararası piyasalarda (uluslararası borsalarda) genellikle ABD doları veya diğer rezerv para birimleri üzerinden fiyatlanan (kotasyon alan) emtialardır. BİAŞ Kıymetli Madenler Piyasası'nın da uluslararası piyasalarla entegre ve rekabetçi bir şekilde çalışabilmesi için, işlemlerin bu uluslararası standart para birimiyle yapılması zorunludur. Eğer bu piyasada TL ile işlem yapma zorunluluğu getirilseydi, bu durum uluslararası piyasalarla arasında sürekli bir kur riski ve arbitraj (fiyat farklılıklarından yararlanma) imkanı doğurur, piyasanın derinliğini ve etkinliğini azaltırdı. 2) Hukuki Gerekçe (Sermaye Piyasası Mevzuatının Özelliği): Sermaye piyasası işlemleri, genel borçlar hukuku veya ticaret hukuku rejiminden farklı, kendine özgü kurallara tabidir. Bu piyasalardaki alım satımlar, takas işlemleri (clearing and settlement) ve teminatlandırma mekanizmaları, genellikle döviz bazlı olarak yürütülür. Tebliğdeki genel yasak, bu özel ve teknik piyasanın işleyişini imkansız hale getirebilirdi. Bu nedenle, Hazine ve Maliye Bakanlığı duyurusu ile bu piyasa işlemlerinin, genel yasağın dışında tutulacağı açıkça belirtilmiştir. Bu istisna, Türkiye'deki sermaye piyasalarının uluslararası finans sistemiyle uyumlu çalışmasını, yabancı yatırımcıların bu piyasalara erişimini ve piyasanın etkin bir şekilde işlemesini sağlamak için getirilmiş zorunlu ve yerinde bir düzenlemedir. (Kaynak: sen.av.tr/tr/makale/menkul-satis-sozlesmelerine-getirilen-dovizle-odeme-yasagi)