5275 sayılı İnfaz Kanunu m. 4, ceza mahkumiyetlerinin kesinleşmeden infaz edilemeyeceğini düzenlerken, İİK m. 72 menfi tespit ilamlarının da kesinleşmeden icra edilemeyeceğini belirtir. Bu iki farklı alandaki 'kesinleşmeden infaz edilememe' kuralının ortak amacı ve temel mantığı nedir? Yargıtay 8. Hukuk Dairesi'nin 2017/9260 E., 2017/4648 K. sayılı kararında, menfi tespit ilamının eki niteliğindeki 'yargılama giderleri ve vekalet ücreti'nin de kesinleşmeden icra edilememesinin sebebini, 'fer'ilik' (eklenti olma) kuralı üzerinden açıklayınız.
Farklı hukuki alanlarda olsalar da, ceza mahkumiyetleri ile menfi tespit ilamlarının infaz/icra için kesinleşme şartına bağlanmasının ortak amacı, 'hukuki durumun geri döndürülemez şekilde değişmesini önlemek' ve 'telafisi imkansız zararların önüne geçmektir'. Temel mantık şudur: - Ceza Mahkumiyeti (İnfaz K. m. 4): Bir kişi, kesinleşmemiş bir kararla hapse girerse ve daha sonra kanun yolunda bu karar bozulur veya kişi beraat ederse, hürriyetinden yoksun kaldığı süreyi geri vermek mümkün değildir. Bu, en ağır ve telafisi imkansız zarardır. Masumiyet karinesi, bu zararın önlenmesi için kesinleşme şartını zorunlu kılar. - Menfi Tespit İlamı (İİK m. 72): Menfi tespit davası, borçlunun 'borçlu olmadığının tespiti' için açtığı bir davadır. Borçlu davayı kazanırsa, mahkeme 'borçlu değildir' şeklinde bir karar verir. Eğer bu karar kesinleşmeden icra edilirse ve alacaklı (davalı) bu karara dayanarak icra takibini durdurursa, ancak daha sonra kanun yolunda menfi tespit kararı bozulursa, alacaklı bu arada geçen sürede alacağını tahsil etme imkanından mahrum kalmış ve belki de borçlu malvarlığını kaçırmış olabilir. Bu da alacaklı için telafisi zor bir zarar yaratır. Kanun, bu riski önlemek için kararın kesinleşmesini beklemiştir. 'Fer'ilik' kuralı ise, bir alacağın veya hakkın eklentilerinin (fer'ilerinin), asıl alacağın veya hakkın hukuki kaderine tabi olmasıdır. Yargılama giderleri ve vekalet ücreti, davanın esasına ilişkin hükmün birer 'fer'isi' yani eklentisidir. Yargıtay kararında da belirtildiği gibi, asıl hüküm (menfi tespit kararı) kesinleşmeden icra edilemiyorsa, ona bağlı olan ve onun sonucunda doğan fer'i alacaklar (yargılama gideri ve vekalet ücreti) da tek başlarına icra edilemez. Aslın hukuki kaderi, fer'inin de kaderini belirler. (Kaynak: barandogan.av.tr/blog/mevzuat/infaz-kanunu-madde-4-infazin-kosulu.html)