Danıştay Vergi Dava Daireleri Kurulu'nun 1998/14 E., 1999/87 K. sayılı kararında, ilk derece mahkemesinin 'karar düzeltme aşamasında sunulan belgelerin hükme ve bozmaya esas alınamayacağı' yönündeki ısrarını neden hukuka aykırı bulmuştur? Bu karar, idari yargıdaki 're'sen araştırma' ilkesinin, HMK'daki 'taraflarca getirilme' ilkesinden temel farkını ve kanun yolu aşamalarındaki etkisini nasıl ortaya koymaktadır?
DİDDGK'nın bu kararı, idari yargılamanın temel ilkelerinden olan 're'sen araştırma' ilkesinin (İYUK m. 20) geniş kapsamını ve sonuçlarını göstermesi açısından önemlidir. Israr kararının hukuka aykırı bulunmasının nedenleri şunlardır: 1) İdari Yargının Niteliği: Medeni yargılamada kural 'taraflarca getirilme' ilkesidir; yani hâkim, tarafların sunduğu delillerle bağlıdır. İdari yargılamada ise, idarenin kamu gücü karşısında daha zayıf konumda olan bireyi korumak amacıyla 're'sen araştırma' ilkesi benimsenmiştir. Bu ilke, hâkime, davanın aydınlatılması için gerekli olan her türlü delili, taraflar sunmasa bile kendiliğinden toplama ve araştırma yetki ve yükümlülüğü verir. 2) Maddi Gerçeğin Önceliği: İdari yargının amacı, şekli adaletten ziyade 'maddi gerçeğe' ulaşarak işlemin hukuka uygunluğunu denetlemektir. Eğer sonradan, hatta 'karar düzeltme' gibi olağanüstü bir kanun yolu aşamasında sunulan bir delil (somut olayda faturalar), maddi gerçeği ortaya çıkaracak ve davanın sonucunu temelden etkileyecek nitelikteyse, mahkemenin sırf 'geç sunuldu' diye bu delili görmezden gelmesi, maddi gerçeğe ulaşma amacına aykırı olur. 3) Usul Kurallarının Amaçsal Yorumu: İYUK m. 21, delillerin sonradan sunulmasına haklı mazeret halinde izin vermektedir. Danıştay, bu kuralı ve re'sen araştırma ilkesini birlikte ve amaçsal yorumlayarak, maddi adaletin sağlanmasının usuli şekilciliğe feda edilemeyeceği sonucuna varmıştır. Karar düzeltme aşamasında sunulan belgelerin varlığı, ilk kararın maddi temelinin yanlış olduğunu göstermektedir. Bu durumda ısrar etmek yerine, bu yeni deliller ışığında davanın yeniden ele alınması gerekir. Bu karar, re'sen araştırma ilkesinin, yargılamanın her aşamasında, hatta kanun yolu aşamalarında bile maddi gerçeğin ortaya çıkması için işletilebileceğini göstermektedir. (Kaynak: kadimhukuk.com.tr/makale/idari-yargilama-usulu-kanunu-21-madde-iyuk/)